ศัพท์ภาษาบาลี

ศัพท์ภาษาบาลี

บาลี

คำแปล

การทำตัว

ประเภท

ที่มา

กจฺฉํ  

ซึ่งกระเบน

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

กญฺจิเทว

อะไรนั่นเทียว

กญฺจิ+เอว

สนธิ

 ๔/๖-๕

กฏจฺฉุ

มีทัพพี

 

นาม

 ๔/๖-๑

กฏจฺฉุภิกฺขํ

ซึ่งภิกษามีทัพพีหนึ่ง

กฏจฺฉุ+ภิกฺขํ

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๑

กฏจฺฉุภิกฺขามตฺตํ

ซึ่งภิกษามีทัพพีหนึ่งเป็นประมาณ

กฏจฺฉุ+ภิกฺขา+มตฺตํ

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๑

กฏฺฐกลิงฺครานิ   

ซึ่งไม้และท่อนฟืน ท.

พหุ

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

กตํ

กระทำแล้ว  

กร + ต ปัจจัย (กัมมวาจก)

กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๔

กตภตฺตกิจฺโจ   

ผู้มีกิจด้วยภัตรอันทรงกระทำแล้ว  

 

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๕

กตรํ

รูปไหน

 

นิบาต

 ๔/๖-๕

กตรนฺนุ

 

กตรํ+นุ

นิบาต

 ๔/๖-๕

กตานํ

กระทำแล้ว  

กรฺ+ต ปัจจัย ( สกัมมธาตุ กัมมวาจก)

วิเสสนะ(ฉ.)

 ๔/๖-๔

กตาภินีหาโร

เป็นผู้มีอภินิหารอันกระทำแล้ว

กตาภินีหาโร

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๔

กติปาหํ

๒-๓ วัน

 

ปัจจัย

 ๔/๖-๑

กติปาเหเนว

โดยวันเล็กน้อยนั่นเทียว

กติปาหํ+เอว

สนธิ

 ๔/๖-๑

กตฺตพฺพํ

อัน(อันบุคคล)พึงกระทำ

กรฺ+ตพฺพํ

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๕

กตฺตพฺพํ

พึงกระทำ

กรฺ+ตพฺพ(กัมมวาจก เรียกหา อนภิหิกัตตา) (ผันตาม นปุง ป.)

กิริยาคุมพากย์(ป.)

 ๔/๖-๑

กตฺตพฺพนฺติ

 

กตฺตพฺพํ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๑

กตฺตพฺพวตฺตํ

 

กตฺตพฺพ+วตฺตํ

สมาส

 ๔/๖-๕

กตฺถ

ไหน

 

ปัจจัย

 ๔/๖-๔

กตฺวาปิ

 

กตฺวา+อปิ

สนธิ

 ๔/๖-๕

กโตปการํ

ผู้มีอุปการะอันกระทำแล้ว

กตฺ+อุปการํ  

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๑

กถํ

ยังวาจาเป็นเครื่องกล่าว

นปุง

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๑

กเถนฺเต   

กล่าวอยู่

 

กิริยา(ฉ.)

 ๔/๖-๕

กเถสิ

ตรัสแล้ว  

กถฺ+เอ+อี  (อัช. ,ป-อ ,รัสสะ อี, ลง ส อาคม)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

กปฺเปนฺตา

สำเร็จอยู่   

กปฺป(สำเร็จ)+เณ+อนฺต+สิ นาม (พหุ.)

กิริยาในระหว่าง(ป.)

 ๔/๖-๒

กมฺมโต

แต่กรรม

กมฺม +โต

ปัจจัย

 ๔/๖-๑

กรณํ

เหตุ, การกระทำ, ร่างกาย

นปุง  

นาม (ป.)

 ๔/๖-๑

กรณีเยน

ด้วยกิจอันตนพึงกระทำ

กรณีย

นาม (ต.)

 ๔/๖-๔

กริสฺสามหํ

 

กริสฺสามิ+อหํ

สนธิ

 ๔/๖-๕

กริสฺสามิ

จักกระทำ

กรฺ+อิ+สฺสามิ (ภวิส ม-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

กริสฺสามีติ

 

กริสฺสามิ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๔

กโรตุ

 

กรฺ+ตุ+อิติ (ปัญจมี ป-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

กโรตูติ

 

กโรตุ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๔

กโรนฺตา

กระทำอยู่

กรฺ+อนฺต+สิ นาม  (พหุ. ปุง)

กิริยาในระหว่าง(ป.)

 ๔/๖-๒

กโรนฺติ

กระทำอยู่

กรฺ+อนฺติ (วัตตมา ปฐม-พหุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

กโรนฺตีติ

 

กโรนฺติ+อิติ   

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๕

กโรนฺโต

กระทำอยู่

กรฺ+อนฺต + สิ นาม

กิริยาในระหว่าง(ป.)

 ๔/๖-๑

กโรมิ

ย่อมกระทำ   

กรฺ+อ+มิ ( อ เป็น โอ,วัตตมานา. อุต-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

กลฺยาณมิตฺตา

เป็นกัลยาณมิตร

พหุ.

คุณนาม วิกติกัตตา (ป.)

 ๔/๖-๓

กลฺยาเณ

ผู้ดีงาม  

พหุ.

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๓

กสฺมา

เพราะเหตุไร

กึ+ อสฺมา

นิบาต

 ๔/๖-๕

กหํ

(ที่)ไหน

โยค (ฐาเน)

สัพพนาม(ส.)

 ๔/๖-๔

กหนฺติ

 

กหํ + อิติ  

อิติ สัพพนาม

 ๔/๖-๔

กหาปณคฺฆนกานิ  

อันถึงค่าซึ่งกึ่งแห่งบาท

 

คุณนาม(ต.)

 ๔/๖-๕

กา  นาม

ชื่อว่าอะไร

กา (อิตถีลิงค์)

นาม

 ๔/๖-๔

กายทุจฺจริตาทิอกุสลกมฺมาภิรตา

ผู้ยินดียิ่งแล้วในอกุศลกรรมมีกายทุจริตเป็นต้น

กายทุจฺจริต+อาทิ+อกุสล+กมฺม+อภิ+รมฺ+ต(พหุ.)

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๓

การณนฺติ

 

การณํ +อิติ

อิติ นาม

 ๔/๖-๕

การาเปตฺวา

ยัง..ให้กระทำแล้ว

กรฺ+ณาเป+ตฺวา  (เหตุกัตุ)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

การาเปสฺสามิ

จักให้กระทำ

กร+ณาเป+สฺสามิ(ภวิส อุ-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

กาเรตฺวา

ให้กระทำแล้ว

กรฺ+เณ+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

กาลโต

แต่กาล

โต ปัจจัย

ปัจจัย

 ๔/๖-๕

กาสายานิ

อันบุคคลย้อมแล้วด้วยน้ำฝาด

 

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๕

กาสาวธเร   

ผู้ทรงไว้ซึ่งผ้ากาสาวะ

พหุ

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๔

กิญฺจาปิ

แม้โดยแท้

 

นิบาต

 ๔/๖-๑

กิญฺจิ   

อะไร ๆ

กึ+จิ

สัพพนาม

 ๔/๖-๔

กิฏาคิริสฺมึ

ในกิฎาคีรี

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๑

กิตฺตกา

เป็นผู้มีประมาณเท่าไร

กึ+มตฺตกา

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๔

กิตฺตเก

มีประมาณเท่าไร

กึ +มตฺต + ก  (พหุ ปุง)

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๑

กิตฺตเกหิ

มีประมาณเท่าไร

 

คุณนาม(ต.)

 ๔/๖-๕

กินฺนามาติ

 

กึ+นาม+อิติ

อิติ สมาส

 ๔/๖-๕

กินฺนุ

อะไร + หนอ

กึ + นุ

นิบาตบอกความถาม

 ๔/๖-๑

กิมสฺสา

 

กึ+อสฺสา

สัพพนาม

 ๔/๖-๔

กิเมตํ

อ. เรื่องนั่น  อะไร

กึ+ตํ

สนธิ

 ๔/๖-๕

กิราคตาติ

 

กิร+อาคตา+อิติ

อิติ นิบาต+กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๔

กิรายสฺมา

 

กิร+อายสฺมา

สนธิ

 ๔/๖-๓

กิลนฺตรูเป

ผู้มีรูปของบุคคลผู้เหน็ดเหนื่อยแล้ว

กิลม(ลำบาก)+ต( ม เป็น นฺต)+รูป  (พหุ)

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๔

กิลมติ              

ย่อมลำบาก

กิลม+อ+ติ (วัตตมานา. ป-เอก)  

อาขยาต

 ๔/๖-๑

กิสฺมิญฺจิ

อะไร ๆ

กึ +จิ

สัพพนาม(ส.)

 ๔/๖-๑

กิสฺมึ

ในเพราะอะไร

กึ+อสฺมึ(ส. นั้น)

สัพพนาม(ส.)

 ๔/๖-๔

กิโส

ผู้ผอม

 

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๑

กิโส

เป็นผู้ผอม

 

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๑

กึ

อะไร

 

นิบาตบอกความถาม

 ๔/๖-๑

กึ

อะไร

ปุง

สัพพนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๑

กึ  อุทาหุ  

หรือ หรือว่า

ใช้ในกรณีความหมายขัดกัน

นิบาต

 ๔/๖-๕

กุจฺฉิ

ท้อง

 

นาม

 ๔/๖-๕

กุจฺฉิปูรมตฺตํปิ

แม้สักว่าอันยังท้องให้เต็ม

กุจฺฉิปูรมตฺตํ+ปิ

สนธิ

 ๔/๖-๕

กุจฺฉิยํ

ที่ท้อง

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๕

กุโต

ไหน

(โต ปัจจัย= จาก)

ปัจจัย

 ๔/๖-๔

กุทฺธ        

โกรธ

 

คุณนาม

 ๔/๖-๑

กุทฺธปุพฺโพ

เป็นผู้เคยโกรธแล้ว

กุธฺ(โกรธ)+ต(แปลง ตฺ เป็นทฺธ ลบ ธ)+ปุ+ต ปัจจัย(แปลง ต เป็น พฺ)+สิ นาม  

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๑

กุทฺธปุพฺโพติ

 

กุทฺธปุพฺโพ+อิติ

อิติ คุณนาม

 ๔/๖-๑

กุลทูสกกมฺมํ

ผู้ประทุษร้ายซึ่งตระกูล  

 

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๒

กุลปุตฺเตหิ

อันกุลบุตร ท.

พหุ.

นาม (ต.)

 ๔/๖-๔

กุลุปกา

ผู้เข้าถึงซึ่งตระกูล

ปุ ํ  พหุ

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๔

เก   นามา

ชื่อว่าพวกไหน

 

นาม

 ๔/๖-๕

เกนจิเทว  

บางอย่างนั่นเทียว

 

สนธิ

 ๔/๖-๔

เกวฏฺโฏ   

อ. ชาวประมง

 

นาม (ป.)

 ๔/๖-๕

เกเส

ยังผม ท.

พหุ

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

โกฏฺเฏติ

ย่อมซ้อม

 

อาขยาต

 ๔/๖-๕

ขนิยมานาย

ขุดอยู่

ขนิย+มาน (กัมมวาจก)

กิริยาในระหว่าง(ต.)

 ๔/๖-๕

ขิปิตฺวา  

หว่านแล้ว , โปรยแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

ขิปิตฺวา  ฐิตเกวฏฺโฏ

ยืนหว่านแล้ว

(แปลควบ)

กิริยา

 ๔/๖-๕

ขุทํ   

ซึ่งความหิว

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

ขุทฺทกคามโภชกํ

ซึ่งบุคคลผู้บริโภคซึ่งบ้านเล็ก

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

ขุรานํ  

แห่งกลีบ ท.

พหุ

นาม (ฉ.)

 ๔/๖-๔

โข

แล   

 

นิบาต

 ๔/๖-๑

โขติ

 

โข+อิติ   

อิติ นิบาต

 ๔/๖-๑

คจฺฉ

จงไป

คมฺ+หิ(ปัญจมี. ม-เอก, ลบ หิ)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

คจฺฉนฺติโย

เมื่อไป

คมฺ+อ+อนฺต+สิ นาม (มฺ เป็น จฺฉ,  แจกเหมือน นารี)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

คจฺฉนฺตี

ไปอยู่

คมฺ+อนฺต+สิ นาม (แจกเหมือน นารี)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

คจฺฉามหนฺติ

 

 คจฺฉามิ+อหํ+อิติ

อิติ

 ๔/๖-๕

คณฺหถ

ขอจงรับ

คหฺ+ณฺห+ถ  (ปัญจมี ม-พหุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

คณฺหถาติ   

 

คณฺหถ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๔

คณฺเหยฺยาเมว

พึงรับ   นั่นเทียว

คหฺ+ณฺหา+ เอยฺยามิ+เอว   (สัตตมี. อุ-เอก)  

อาขยาต

 ๔/๖-๑

คณฺเหยฺยาเมวาติ  

 

คณฺเหยฺยาเมว+อิติ  

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๑

คณฺเหยฺยาสิ

พึงรับ

คณฺห + เอยฺยาสิ (สัตตมี. ม-เอก.)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

คณฺเหยฺยาสีติ

 

คณฺเหยฺยาสิ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๑

คนฺตฺวา

ไปแล้ว

คมฺ+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๑

คพฺภปริหารํ

ซึ่งอันบริหารซึ่งครรภ์

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

คพฺภสฺส

แห่งสัตว์ผู้เกิดแล้วในครรภ์

 

นา ม (ฉ.)

 ๔/๖-๕

คมนมคฺคํ

ซึ่งหนทางเป็นที่เสด็จไป

คมน+มคฺคํ    (คมน เป็น ยุ ปัจจัย จึงต้องแปลแบบศัพท์หนุน)

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

คมฺภีรโต  

โดยส่วนลึก

 

วิเสสนะ(ป.)

 ๔/๖-๔

คมฺภีรโตปิ   

โดยส่วนลึกบ้าง

คมฺภีรโต+อปิ   

สนธิ

 ๔/๖-๔

คเหตุ ํ

เพื่ออันรับ

 

จ.

 ๔/๖-๕

คเหตฺวา

ยัง..ให้ถือเอาแล้ว

 คหฺ + เณ + ตฺวา   (เหตุกัตตุ.)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

คเหตฺวา

รับแล้ว / ถือเอาแล้ว

คหฺ+เณ+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

คาถํ

ซึ่งคาถา

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๑

คาถมาห

 

คาถํ+อาห

สนธิ

 ๔/๖-๑

คามมชฺเฌ

 

ในท่ามกลางแห่งบ้าน

นาม (ส.)

 ๔/๖-๔

คามวาสิโน

ผู้อยู่ในบ้านโดยปรกติ  

คมฺ+วสิ+ณี(กัตตุสาธนะ ที่ลงในอรรถแห่ง ตัสสีละ,  แจกอย่าง เสฏฺฐี)

คุณนาม (ป.)  นามกิตก์

 ๔/๖-๔

คายนฺโต

ขับอยู่  

เค(ขับ)+อ+อนฺต(ปุง)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

คายสิ

ขับอยู่  

เค(ขับ)+อ+สิ(วัตตมานา ม-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

คาวุตํ

1 โยชน์= 4 คาวุต   1 คาวุต= 4 ก.ม.

(นปุง)

นาม

 ๔/๖-๔

คาหาเปตฺวา

คหฺ+ณาเป+ตฺวา

(เหตุกัต.)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

คิหิกาเล

ในกาลแห่งตนเป็นคฤหัสถ์   

ปุง

นาม (ส.)

 ๔/๖-๑

เคหสมีปํ

สู่ที่ใกล้แห่งเรือน

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

ฆเฏตฺวา

ทรงสืบต่อ

ฆฏฺ+อิ+เอ+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๑

ก็

 

นิบาต

 ๔/๖-๕

อนึ่ง

 

นิบาต

 ๔/๖-๔

จมู          

เสนา

 

นาม (ป.)

 ๔/๖-๑

จรถ

จงประพฤติ

 

อาขยาต

 ๔/๖-๔

จรนฺตสฺส

ผู้เที่ยวไปอยู่

 

คุณนาม(จ.)

 ๔/๖-๑

จรนฺโต  วิย

เป็นราวกะว่า เสด็จเที่ยวไปอยู่   (ป.)

จรฺ+อนฺต+สิ นาม

วกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๑

จรมานา

เที่ยวไปอยู่

จรฺ+มาน+สิ นาม

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

จวิตฺวา

เคลื่อนแล้ว

จุ(เคลื่อน,ตาย)+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

จาริกญฺจรมานา

เที่ยวไปอยู่ สู่ที่จาริก

จาริกํ+  จรมานา

สนธิ

 ๔/๖-๔

จิ

 

สัพพนาม

 ๔/๖-๔

จิโต

 

จ+อิโต

ปัจจัย

 ๔/๖-๕

จินฺเตสิ

ทรงดำริแล้ว  

จินฺต+เณ+อี(อัช. ป-เอก., รัสสะอี ลง ส อาคม)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

จินฺเตสิ

คิดแล้ว

จินฺต+เอ+อี(อัช. ,ป-อ ,รัสสะ อี, ลง ส อาคม)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

จีวรปตฺตคฺคหณานิ

อ. การถือเอาซึ่งบาตรและจีวร ท.

พหุ (นปุง)

นาม (ป.)

 ๔/๖-๕

จีวรสาฏเก

ซึ่งผ้าสาฎกเพื่อจีวร ท.

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

จุตา

เคลื่อนแล้ว

จุ+ต

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

จุโต

 เคลื่อนแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

เจตส

มีความตั้งใจ  

 

คุณนามแท้

 ๔/๖-๔

เจตสา

มีใจ  

 

คุณนาม(ต.)

 ๔/๖-๔

เจว

ด้วยนั่นเทียว

จ+เอว

สนธิ

 ๔/๖-๓

ฉฑฺฑิตํ

ทรงทิ้งแล้ว

ฉทฺท+อิ+ต (ต ปัจจัย กัมมวาจก เรียกหา อนภิหิตกัตตา)

กิริยาวิเสสนะ(ทุ.)

 ๔/๖-๔

ฉาเทตฺวา   

ปกปิดแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

ชฬา    

ผู้โง่

พหุ

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๕

ชาตคจฺเฉ

ซึ่งกอไม้อันเกิดแล้ว ท.

พหุ

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

ชาตทิวสโต  ปฏฺฐาย

จำเดิม(แต่วัน- แห่ง..)  เกิดแล้ว

 

 

 ๔/๖-๕

ชาตา

เป็นผู้เกิดแล้ว

พหุ

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

ชาตา

เกิดแล้ว

พหุ

อาขยาต

 ๔/๖-๕

ชาย  

เมีย ท.

 

นาม (จ.)

 ๔/๖-๕

ชายปติกา

อ. เมียและผัว ท.

ชาย+ปติกา

สมาสนาม(ป.)

 

ชายปติกานํ

แก่เมียและผัว ท.

ชาย+ปติกานํ

สมาส นาม(จ.)

 ๔/๖-๕

ชิฆจฺฉิเตน

ผู้ถึงแล้วซึ่งความหิว

 

คุณนาม(ต.)

 ๔/๖-๕

ชีว

เป็นอยู่

 

อาขยาต

 ๔/๖-๑

ชีวามิ

ย่อมเป็นอยู่

ชีว+อ+มิ(วัตตมา ม-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

ชีวิสฺสามิ

จักเป็นอยู่

ชีว+อ ปัจจัย+ อิ อาคม+สสามิ (ภวิสสันติ. อุ-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

ชีวิสฺสามีติ

 

ชีวิสฺสามิ+ อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๑

เชฏฺฐกกุฏุมฺพิกสฺส

ของบุคคลผู้กระทำซึ่งหูกผู้เจริญที่สุด

 

นาม (ฉ.)

 ๔/๖-๔

เชฏฺฐกกุฏุมฺพิกสฺเสว

 

เชฏฺฐกกุฏุมฺพิกสฺส+เอว

สนธิ

 ๔/๖-๔

เชฏฺฐกเปสกาโร

บุคคลผู้กระทำซึ่งหูกผู้เจริญที่สุด

 

นาม (ป.)

 ๔/๖-๔

เชฏฺฐกเปสกาโร

เป็นบุคคลผู้กระทำซึ่งหูกผู้เจริญที่สุด

เชฏฺฐก(เจริญ)+เปสก(หูก)+ตโร

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๔

เชฏฺฐธีตุ

ของธิดาผู้เจริญที่สุด

 

นาม (ฉ.)

 ๔/๖-๕

ญตฺวา     

ทรงทราบแล้ว, รู้แล้ว

ญา+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๑

ญาณชาลสฺส  

แห่งข่ายคือพระญาณ

 

สมาส นาม(ฉ.)

 ๔/๖-๕

ญาตี

ผู้เป็นญาติ

อิต พหุ

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๔

ฏุกภณฺฑญฺ

ของเผ็ดร้อน

 

สมาส

 ๔/๖-๕

ฐตฺวา

ตั้งอยู่แล้ว

ฐา+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

ฐปิตา

เก็บไว้แล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

ฐเปตฺวา

เว้น, วางไว้ , ตั้งไว้

ฐปฺ(วาง)+เณ+ตฺวา

กิริยาควบ

 ๔/๖-๕

ฐานํ

ซึ่งที่

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๑

ฐิต

ยืนแล้ว

ฐา+ต (ลง อิ หน้า ต)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

ฐิตเกวฏฺโฏ

 

ฐิต + เกวฏฺโฏ

สมาส

 ๔/๖-๕

ฐิตโก

ประทับยืนแล้ว

ฐา+ต

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

ฐิตโก

ผู้ยืนแล้ว

ฐา+ต

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๔

ฐิตโกว

 

ฐิตโก +เอว

สนธิ

 ๔/๖-๔

ฐิตา

ตั้งอยู่แล้ว

ฐา+ต (ลบ สระ ลง อิ  หน้า ต)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

ตํขณํ

ในขณะนั้น

ตํ+ขณํ

นิบาต กาลสัตตมี

 ๔/๖-๓

ตํขณญฺเญว

ในขณะนั้น  นั่นเทียว

ตํ+ขณํ+เอว

สนธิ

 ๔/๖-๓

ตจฺฉนฺเต

ผู้ถากอยู่

พหุ

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๕

ตณฺฐานํ

ซึ่งที่นั้น

ซึ่งที่นั้น

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

ตณฺฑุล   

ข้าวสาร      

 

นาม

 ๔/๖-๕

ตณฺฑุลนาฬีมตฺตํปิ

แม้สักว่าทะนานแห่งข้าวสาร

ตณฺฑุลนาฬีมตฺตํ+อปิ

สนธิ

 ๔/๖-๕

ตตฺตกานํ

มีประมาณเท่านั้น

 ต+มตฺต

คุณนาม(จ.)

 ๔/๖-๕

ตตฺถ

ใน..นั้น

 

ปัจจัย(ส.)

 ๔/๖-๕

ตตฺร

ใน..นั้น

 

ปัจจัย(ส.)

 ๔/๖-๕

ตตฺรายํ

เหล่านั้น นี้

ตตฺร(นั้น)+(วตฺถุมฺหิ) +อยํ (นี้)

สนธิ

 ๔/๖-๔

ตตฺริทํ

 

ตตฺร+อิทํ

สนธิ

 ๔/๖-๕

ตโต

แต่..นั้น

 

ปัจจัย

 ๔/๖-๒

ตโต  (เทวโลกโต)

จากเทวโลกนั้น

โต ปัจจัย

ปัจจัย

 ๔/๖-๕

ตโต  อตฺตภาวโต

จากอัตภาพ  นั้น

 

ปัจจัย(จ.)

 ๔/๖-๔

ตโต (กาลโต)

(แต่กาล) นั้น    

โต ปัจจัย

ปัจจัย

 ๔/๖-๕

ตถ

อย่างนั้น

 

ปัจจัย

 ๔/๖-๔

ตถารูปานํ  

มีรูปอย่างนั้น

ตถ+รูป  

คุณนาม(ฉ.)

 ๔/๖-๔

ตเถว

อย่างนั้นนั่นเทียว

 

สนธิ

 ๔/๖-๔

ตทา

ในกาลนั้น

 

ปัจจัย

 ๔/๖-๓

ตมตฺถ

ซึ่งเนื้อความ นั้น  

ตํ+อตฺถ

สนธิ

 ๔/๖-๑

ตว

ของท่าน

ตุมฺห

สัพพนาม(ฉ.)

 ๔/๖-๕

ตสฺมา

เพราะเหตุนั้น, เพราะฉะนั้น

 

นิบาต

 ๔/๖-๔

ตสฺสตฺโถ   

 

ตสฺส+อตฺถ

สนธิ

 ๔/๖-๓

ตาตา  

ดูก่อนพ่อ ท.

 

นิบาต

 ๔/๖-๔

ตาเปตฺวา

ให้ร้อนแล้ว

ตาปฺ+เณ+ตฺวา

กิริยาวิเสสนะ

 ๔/๖-๕

ตาลปฺปมาโณ

เป็นสภาพมีลำตายเป็นประมาณ  

 

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

ตาลวณฺเฏน

ด้วยขั้วแห่งตาล  

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๕

ตาว

ก่อน

เมื่อไม่มี ยาว

นิบาต

 ๔/๖-๕

ตาวตึสภวเน  

ในภพชื่อว่าดาวดึงส์

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๔

ตาวเทว

ในขณะนั้นนั่นเทียว

 

นิบาต

 ๔/๖-๔

ตาวสฺส

 

ตาว(ก่อน)+อสฺส

สนธิ

 ๔/๖-๕

ติกฺขตฺตํ     

๓ ครั้ง

 

สังขยา(ทุ.)

 ๔/๖-๔

ติขิณาย

อันคม

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๕

ติฏฺฐนฺโต

ดำรงอยู่

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

ติตฺถิยา

อ. เดียรถีย์ ท.

(ปุง)

นาม (ป.)

 ๔/๖-๕

ติสฺสกุมารสฺส

แห่งกุมารชื่อว่าติสสะ

 

นาม (ฉ.)

 ๔/๖-๕

ตีเร

ที่ฝั่ง

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๕

ตีเร   

ใกล้ฝั่ง

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๔

ตุจฺฉวิหารํ

สู่วิหารอันว่าง

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

ตุฏฺฐหฏฺฐา

ผู้ทั้งยินดีแล้วทั้งร่าเริงแล้ว

 

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๕

ตุฏฺฐิทาโย

เป็นรางวัลแห่งความยินดี

 

วิกติกตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

ตุฏฺฐิทาโยติ

 

ตุฏฺฐิทาโย+อิติ   

อิติ วิกติกัตตา

 ๔/๖-๕

ตุณฺหี

เป็นผู้นิ่ง  

 

คุณนาม วิกติกัตตา

 ๔/๖-๓

ตุณฺหีภาวํ

ซึ่งความเป็นแห่งบุคคลผู้นิ่ง

 

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๕

ตุณฺหีภูโต

เป็นผู้เป็นคนนิ่งเป็นแล้ว

ตุณฺหี+ภู+ต(แจกตาม ปุริโส)

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

ตุมฺหากํ    

ของท่าน ท.

ตุมฺห ศัพท์

สัพพนาม(ฉ.)

 ๔/๖-๔

ตุยฺหํ         

ของเธอ

ตุมฺห ศัพท์

สัพพนาม(ฉ.)

 ๔/๖-๓

ตฺวเมว

 

ตฺวํ+เอว

สนธิ

 ๔/๖-๕

เตน

เพราะเหตุนั้น

ต ศัพท์

สัพพนาม

 ๔/๖-๔

เต

ของเธอ

ตุมห ศัพท์ เอก

สัพพนาม(ฉ.)

 ๔/๖-๑

เต

เหล่านั้น

ต ศัพท์(พหุ.)

สัพพนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๒

เตน  สมเยน

โดยสมัย นั้น

 

นาม(ต.)

 ๔/๖-๕

เตนหิ   

ถ้าอย่างนั้น

 

นิบาต

 ๔/๖-๔

เตมาสํ

ตลอดประชุมแห่งเดือน ๓    

เต+มาส

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

เตมึสุ        

เปียกแล้ว

เตม (เปียก)+อุ ํ(อัช. ป-พหุ , อุ ํ เป็น อึสุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

เตเมตฺวา

ให้เปียกแล้ว

(เหตุกัตตุ)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

เตสํ

เหล่านั้น

ต ศัพท์(พหุ.)

สัพพนาม(จ.)

 ๔/๖-๒

เตสํ

เหล่านั้น

ต ศัพท์ พหุ

สัพพนาม(ฉ.)

 ๔/๖-๑

เตสํเยว   

 

เตสํ(เหล่านั้น) +เอว

สนธิ

 ๔/๖-๔

ทกฺขิณหตฺถํ

ซึ่งพระหัตถ์เบื้องขวา

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

ทตฺวา

ถวายแล้ว

ทา+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

ททนฺโต

ให้อยู่, ถวายอยู่

ทา+อนฺต

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๑

ททมาเนน

เมื่อให้

ทา+มาน+สิ นาม

กิริยาวิเสสนะ(ต.)

 ๔/๖-๔

ทเทยฺย

พึงให้

ทา+เอยฺย(สัตตมี ป-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

ทธิเตลกฏุกภณฺฑานิ

ซึ่งนมส้มและน้ำมันและของเผ็ดร้อน ท.

ทธิ(นมส้ม)+เตล(น้ำมัน)+กฏุกภณฺฑานิ  (พหุ.)

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

ทธิภาชนญฺ

ภาชนะอันเต็มแล้วด้วยนมส้ม

 

สมาส

 ๔/๖-๕

ทมฺมิ

ย่อม ให้

ทา+มิ(วัตตมา ม-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

ทมฺมีติ

 

ทมฺมิ + อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๔

ทลิทฺทา

เป็นคนขัดสน

พหุ

วิกติกตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

ทสฺสติ

จักถวาย

ทา+สฺสติ(ภวิสสันติ ป-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

ทสฺสาม

จักถวาย

ทา+สฺสาม(สัตตมี อุ-พหุ, อา เป็น เอ)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

ทสฺเสสิ

แสดงแล้ว

ทิสิ(แสดง)+เณ+อี(อัช. ป-เอก, ทิสิ เป็น ทสฺส ลบ ณ เหลือ เอ)   

อาขยาต

 ๔/๖-๔

ทหรสามเณรสฺส  

แก่สามเณรเด็ก

 

นาม (จ.)

 ๔/๖-๕

ทาตพฺโพ

พึงให้  

ทา+ตพฺพ

กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๓

ทาตพฺโพติ

 

ทา+ตพฺโพ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๓

ทาตุ ํ    

เพื่ออันให้

ทา+ตุ ํ    

จ.

 ๔/๖-๕

ทานเวยฺยาวฏิโก

อ. บุรุษผู้ประกอบแล้วด้วยความขวนขวายในทาน  

นามกิตก์

นาม (ป.)

 ๔/๖-๕

ทานเวยฺยาวฏิโกปิ

 

ทานเวยฺยาวฏิโก+อปิ

สนธิ

 ๔/๖-๕

ทาเปสิ

ยัง..ให้ถวายแล้ว  

ทา+ ณาเป+อี (อัช.ป-เอก, รัสสะ อี ลง ส อาคม, เหตุกัตตุ.  ณาเป ปัจจัย)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

ทาเปสีติ   

 

ทาเปสิ +อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๔

ทารูนิ

ซึ่งฟืน ท., ซึ่งไม้ ท.

พหุ

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

ทิฏฺฐตฺตา

ทรงเห็นแล้ว

ทิฏฺฐตฺ+ตา= ทิสฺ+ต+ตา (พหุ.)

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

ทิฏฺโฐ

ทรงเห็นแล้ว

ทิสฺ+ต

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๔

ทินฺนทานํ

อ. ทาน...ถวายแล้ว

ทินฺน (ต ปัจจัย)+ทานํ (ยุ ปัจจัย)

สมาส นาม(ป.)

 ๔/๖-๕

ทินฺนธนโต

จากทรัพย์(อัน..)ให้แล้ว

ทินฺนธน+โต

ปัจจัย(ปัญ.)

 ๔/๖-๔

ทินฺเน

ถวายแล้ว

 

กิริยา(ส.)

 ๔/๖-๕

ทิพฺพสมฺปตฺตึ

ซึ่งสมบัติอันเป็นทิพย์

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

ทิวสํ

ตลอดวัน

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

ทิวาตรํ

กลางวันกว่า

 

นิบาต

 ๔/๖-๕

ทิสฺวา

เห็นแล้ว  

ทิสฺ+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๑

ทุกฺกรการิกา

เป็นผู้กระทำซึ่งกรรมอันบุคคลกระทำได้โดยยาก

 

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

ทุกฺกรภาวํ

เป็นกิริยาอันบุคคลกระทำได้โดยยาก

 

วิกติกัตตา(ทุ.)

 ๔/๖-๕

ทุกฺขโต

จากทุกข์

ทุกฺขํ+โต(ข้าง)

ปัจจัย(ต.)

 ๔/๖-๑

ทุกฺขโต โมเจตุ ํ

พ้นจากทุกข์, เปลื้องจากทุกข์

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๑

ทุกฺขา     

เป็นเหตุนำมาซึ่งทุกข์,เป็นทุกข์

 

วิกติกัตตา

 ๔/๖-๔

ทุกฺขี   

เป็นผู้มีทุกข์  

 

วิกติกัตตา

 ๔/๖-๓

ทุคฺคตตโร

ผู้ถึงแล้วซึ่งยากกว่า   (อติวิเสส)

 

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๕

ทุคฺคตพฺราหฺมโณ

เป็นพราหมณ์ผู้ถึงแล้วซึ่งยาก, ทุคคตพราหมณ์

ปุงลิงค์

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๑

ทุคฺคตา  

เป็นผู้ถึงแล้วซึ่งยาก

พหุ

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

ทุคฺคเตสุ  

ผู้ถึงแล้วซึ่งยาก

พหุ

คุณนาม(ส.)

 ๔/๖-๕

ทุนฺนิกฺขิตฺตานิ

(อัน.)-เก็บไว้ชั่วแล้ว  

พหุ

คุณนาม(ต.)

 ๔/๖-๕

ทุมฺมโน

เป็นผู้มีใจอันโทษประทุษร้ายแล้ว

 

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๓

เทยฺยธมฺเม

ครั้นเมื่อไทยธรรม

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๕

เทว

ข้าแต่พระองค์ผู้สมมติเทพ

 

อาลปนะ

 ๔/๖-๔

เทวโลกโต

จากเทวโลก

โต ปัจจัย

ปัจจัย

 ๔/๖-๕

เทสนา

เทศนา

อิต-เอก

นาม (ป.)

 ๔/๖-๒

เทสนาสีสมตฺตเมตํ

เป็นคำสักว่าหัวข้อแห่งเทศนา

 

สมาส วิกติกัตตา

 ๔/๖-๔

เทเสนฺโต    

แสดง

ทิสฺ+เณ+อนฺต   (ปุง)

กิริยาในระหว่าง(ป.)

 ๔/๖-๑

เทหิ

จะถวาย

 ทา+หิ (ปัญจมี-ม-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

โทเส

ครั้นเมื่อโทษ

ปุงลิงค์

นามสัตตมี

 ๔/๖-๑

โทหโฬ

อ. ความแพ้ท้อง

 

นาม (ป.)

 ๔/๖-๕

ธนนฺติ

 

ธนํ+อิติ

อิติ นาม

 ๔/๖-๕

ธนาหรณตฺถาย  

เพื่อประโยชน์แก่อันนำมาซึ่งทรัพย์  

 

สมาส นาม(จ.)

 ๔/๖-๕

ธมฺมปายโก  

ผู้ดื่มอยู่

นามกิตก์

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๔

ธมฺมปิ

ผู้ดื่มซึ่งธรรม

นามกิตก์

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๔

ธมฺมปีติ    

 

ธมฺมปิ+อิติ    

อิติ นามกิตก์

 ๔/๖-๔

ธมฺมสฺสวนํ

การฟังซึ่งธรรม

นปุ  ํ

นาม (ป.)

 ๔/๖-๔

ธมฺมเสนาปติตฺเถรปฺปมุขานิ

มีพระเถระผู้ธรรมเสนาบดีเป็นประมุข

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๕

ธรนฺเต     

ทรงอยู่

ธรฺ+อนฺต

กิริยาสัตตมี

 ๔/๖-๓

ธีตา

เป็นธิดา

(อิตถี ลิงค์- อา-เอก.)

วิกติกัตตา

 ๔/๖-๔

ธีตุยา

ของธิดา

(ตา ปัจจัย)   

นาม (ฉ.)

 ๔/๖-๕

โธวิตฺวา

ล้างแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

น   สกฺกา

 

เป็นภาววาจก

อาขยาต

 ๔/๖-๕

น  สกฺขิสฺสนฺตีติ

จักไม่อาจ

น สกฺก+อิ+สสนฺติ+อิติ

อิติ

 ๔/๖-๕

น จิรสฺเสว

ต่อกาลไม่นาน นั่นเทียว

จิรสฺส+เอว

สนธิ

 ๔/๖-๓

นครโต  

จากเมือง  ไหน

(โต ปัจจัย= จาก)

ปัจจัย

 ๔/๖-๔

นครวาสิโน

ผู้อยู่ในพระนครโดยปกติ

นามกิตก์ กัตตุสาธนะ กัตตุรูป ตัสสีละ อรรถ (นครวาสี แจกอย่าง เสฏฺฐี พหุ)

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๕

นจฺจนฺตี

ฟ้อนอยู่

นต(ฟ้อน)+ย+อนฺต(แปลงที่สุดธาตุ กับ ย เป็น จฺจ)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

นตฺถ

ย่อมไม่มี

น+อสฺ+ติ(วัตตมา ป-เอก, ลบที่สุดธาตุ,แปลง ติ เป็น ตฺถิ )

อาขยาต

 ๔/๖-๕

นตฺถิ

ไม่มีอยู่

น+อสฺ+ติ   = นตฺถิ (วัตตมานา ป-เอก. ลบ สฺ , ติ เป็น ตฺถิ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

นตฺถิตา

ความที่...ไม่มีอยู่

น+อสฺ+ติ   + ตา ปัจจัย  =นตฺถิ + ตา ปัจจัย

ตัทธิต

 ๔/๖-๔

นตฺถิตาย

เพราะความที่...ไม่มีอยู่

น+อสฺ+ติ   + ตา ปัจจัย  =นตฺถิ + ตา ปัจจัย

ตัทธิต(ต.)

 ๔/๖-๔

นตฺเถตสฺส

 

นตฺถ+เอตสฺส

สมาส

 ๔/๖-๕

นวกมฺมสฺส

แห่งนวกรรม

นวกมฺม

นาม (ฉ.)

 ๔/๖-๔

นววิธํ

อันมีอย่าง ๙

 

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๔

นานปฺปการํ

มีประการต่าง ๆ

 

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๒

นานาภรณปฺปฏิมณฺฑิตา

ผู้ประดับเฉพาะแล้วด้วยเครื่องอาภณ์ทั้งปวง

นานา+อาภรณ+ปฏิ+มณฺฑิ+ต

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๕

นานุจฺฉวิกํ    

 

น+อนุจฺฉวิกํ

สนธิ

 ๔/๖-๔

นามคฺคหณทิวเส

ในวันเป็นที่ถือเอาซึ่งชื่อ

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๕

นาเมส       

 

นาม+เอส ( เอสํ นิยม ใช้ เอส )

สนธิ

 ๔/๖-๔

นาเมสาติ   

 

นาม+เอสา+อิติ

อิติ นาม

 ๔/๖-๔

นาสยิ

ยัง..ให้ฉิบหายแล้ว

นส+เณ+ ย+ อี (อัช.,ป-อ ,รัสสะ อี เหตุกัตตุ.)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

นาสยิตฺถ

ให้ฉิบหายแล้ว

นส(ฉิบหาย)+ณย+ตฺถ   (อัช.ม-พหุ  , เหตุกัตตุ ณย ปัจจัย, ลบ ย ลง อิ หน้า ย)

อาขยาต

 ๔/๖-๓

นาสยิตฺถาติ   

 

นาสยิตฺถ+อิติ   

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๓

นาเสสิ

ให้ฉิบหายแล้ว

นส+เณ+อี(อัช. ,ป-อ ,รัสสะ อี, ลง ส อาคม, เหตุกัตตุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

นาหํ

 

อหํ + น

สนธิ

 ๔/๖-๕

นาโหสิ

ไม่ได้มีแล้ว

น+อโหสิ           

อาขยาต

 ๔/๖-๕

นาฬิโย  

ซึ่งทะนาน ท.

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

นิกฺขนิตฺวา    

หมกแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

นิกฺขนฺตรสฺมิโย   

ซึ่งพระรัศมีอันซ่านออกแล้ว ท.

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

นิกฺขนฺโต

เสด็จออกไปแล้ว

นิกฺขมฺ+ต (ต เป็น นฺต  แจกตามประธาน)

กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๔

นิกฺขนฺโต

เป็นผู้ออกไปแล้ว

นิกฺขมฺ+ต (ต เป็น นฺต  แจกตามประธาน)

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๔

นิกฺขนฺโตสฺมีติ

 

นิกฺขนฺโต+อสฺมิ+อิติ

อิติ วิกติกัตตา

 ๔/๖-๔

นิกฺขมนฺโต

ออกไปอยู่

นิ+ขมฺ+อนฺต+สิ นาม

กริยาในระหว่าง(ป.)

 ๔/๖-๓

นิกฺขมิสฺสติ

จักเสด็จออกไป

นิ+ขม+อิ+สฺสติ (ภวิส. ป-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

นิโคฺรธรุกฺขสฺส

ของต้นไทร

 

นาม (ฉ.)

 ๔/๖-๔

นิฏฺฐิตํ

จบแล้ว , สำเร็จแล้ว

นิ+ฐา(ซ้อน ฏ อิ อาคม) + ต  (นปุง)

กิริยาคุมพากย์(ป.)

 ๔/๖-๑

นิทาเน

ในเหตุ

พหุ.

นาม (ส.)

 ๔/๖-๑

นิปฺปชฺชิสฺสติ  

จักสำเร็จ

 

อาขยาต

 ๔/๖-๕

นิพฺพตฺตฏฺ

บังเกิดแล้ว

นิ+วตฺต+อ+ต

นาม

 ๔/๖-๕

นิพฺพตฺตฏฺฐาเน

 

นิพฺพตฺตฏฺ + ฐาเน

สมาส

 ๔/๖-๕

นิพฺพตฺติ

ย่อมบังเกิด

นิ+วตฺต(เป็นไป)+ติ(วัตตมานา ป-เอก, ว เป็น พ ซ้อน พ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

นิพฺพตฺติตฺวา

บังเกิดแล้ว

นิ+วตฺต(เป็นไป)+อี+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

นิพฺพตฺตึสุ    

บังเกิดแล้ว

นิ+วตฺต(เป็นไป)+อุ ํ   (อัช. ป-พหุ., อุ ํ เป็น อึสุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

นิพฺเพมติโก   

เป็นผู้ประกอบด้วยความเคลือบแคลงสงสัยออกแล้ว  

 

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๔

นิมนฺติตนิมนฺติตภิกฺขูนํ

แก่ภิกษุผู้อันตนนิมนต์แล้ว ๆ ท.

พหุ

นาม (จ.)

 ๔/๖-๕

นิมนฺติโต

นิมนต์แล้ว

นิมนฺ+ต(เพิ่ม อิ หน้า ต) แจกตาม ปุงลิงค์

กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๕

นิมนฺเตตฺวา

นิมนต์แล้ว   

นิ+มนฺต+อิ+ตฺวา(อิ เป็น เอ)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

นิมนฺเตสิ

นิมนต์แล้ว

นิ+มนฺต+เณ(หมวด จุรฺ)+อี+ส (อัช. ป-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

นิมนฺเตสึ

นิมนต์แล้ว

นิ+มนฺต+เณ+อึ  (อัช. อุ-เอก., กัตตุ จุรฺ ธาตุ เณ ปัจจัย)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

นิมุชฺชนฺโต

ทรงดำรงอยู่    

นิ+มุชฺช+อนฺต

วิเสสนะ(ป.)

 ๔/๖-๔

นิยาม

ตามทำนอง, วิธี, แนวทาง

ปุง

นาม

 ๔/๖-๕

นิยาเมเนว

 

นิยาม +เอว

สนธิ

 ๔/๖-๕

นิโยชกา

ผู้ประกอบ,ผู้ชักชวน

พหุ.

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๓

นิวตฺตนฺโต  

เมื่อกลับ

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

นิวาโป

เป็นกับข้าว

ปุ ํ

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

นิวารเย

พึงห้าม

นิ+วรฺ+ณย+เอยฺย(สัตตมี ป-เอก, แปลง เอยฺย เป็น เอ)

อาขยาต

 ๔/๖-๒

นิวาเสตฺวา

นุ่งแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

นิสินฺนกสฺส  

ผู้นั่งแล้ว  

 

คุณนาม(จ.)

 ๔/๖-๕

นิสินฺนฏฺฐานานิ

ซึ่งที่-(แห่ง..)นั่งแล้ว ท.

นิสินฺน+ต+ฐานานิ

สมาส นาม(ทุ.)

 ๔/๖-๕

นิสินฺนฏฺฐานานีติ

 

นิสินฺนฏฺฐานานิ+อิติ

อิติ

 ๔/๖-๕

นิสินฺนา

ผู้นั่งแล้ว

นิ+สีทฺ+ต  (พหุ)

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๔

นิสินฺนา

นั่งแล้ว

(ต ปัจจัย)  (แจกแบบ อหํ-อิต.)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

นิสินฺโน

นั่งแล้ว

นิ+สท(จม)+ต  (ปุง)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

นิสินฺโนว

 

นิสินฺโน+ว

สนธิ

 ๔/๖-๕

นิสีทนฏฺฐานํ    

ซึ่งที่เป็นที่นั่ง

(ยุ ปัจจัย)

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

นิสีทนารหํ

อันควรแก่อันประทับนั่ง

นิสีทน (ยุ ปัจจัย)+อารหํ  (สมควร)

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๕

นิสีทาเปตฺวา

ยัง..ให้นั่งลงแล้ว

นิ+สีทฺ(นั่ง)+ณาเป+ตฺวา(เหตุกัตตุ)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

นิสีทิ

นั่งแล้ว, นั่งลงแล้ว

นิ+สิทฺ+อี (อัช ป-เอก, รัสสะ อี)

นิ+สีทฺ+อี(อัช. ป. เอก. ,รัสสะ อี)

 ๔/๖-๑

นิสฺสนฺโท

อ.เป็นวิบากเป็นเครื่องไหลออก

 

นาม (ป.)

 ๔/๖-๕

นิสฺสยสมฺปนฺโน

ผู้ถึงพร้อมแล้วด้วยนิสสัย

 

คุณ  (ป.)

 ๔/๖-๑

นิสฺสา

อาศัย

 

นาม

 ๔/๖-๑

นิสฺสาย

เพราะอาศัย

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๑

นีจํ

เป็นเรือนต่ำ

 

วิกติกตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

นุ

หนอ

 

นิบาตบอกความถาม

 ๔/๖-๑

เนตฺวา

นำไปแล้ว

นี+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

เนว  

 

น+เอว

สนธิ

 ๔/๖-๔

เนว  เตมึสุ    

 

น+เอว  เตมึสุ

สนธิ

 ๔/๖-๔

เนสฺสามิ

จักนำไป

 

อาขยาต

 ๔/๖-๕

เนสฺสามีติ

 

เนสฺสามิ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๕

ปกาเสตุ ํ

เพื่ออันประกาศ

ป+กาส+ตุ ํ (แปลเป็น จ. วิภัตติ)

นาม (ท.)

 ๔/๖-๑

ปกฺกมึสุ                

หลีกไปแล้ว

ป+กม+อ+อุ ํ (อัช. ป-พหุ , อุ เป็น อึสุ, ซ้อน ก หน้า ธาตุ)           

อาขยาต

 ๔/๖-๔

ปกฺกามิ

หลีกไปแล้ว

ป+กม+อ+อี  (อัช. ป-พหุ.,ทีฆ ต้นธาตุ ,รัสสะ อี)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

ปกฺโกสาเปตฺวา   

ยัง..ให้ร้องเรียกแล้ว

ปกฺโกส+ณาเป+ตฺวา(เหตุกัตตุ)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๓

ปกฺขนฺทิ

เสด็จแล่นไปแล้ว

ป+ขนฺท(แล่นไปถึง)+อ+อี(อัช. ป. เอก. ,รัสสะ อี)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

ปกฺขนฺทึสุ

แล่นไปแล้ว

ป+ขนฺท(แล่นไปถึง)+อ+อุ ํ(อัช. ป-พหุ , อุ ํ เป็น อึสุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

ปคฺคยฺห

ประคองแล้ว

ปคฺคยฺ+ตฺวา(ตฺวา ปัจจัย แปลงเป็น ยฺห)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

ปจฺจาคจฺฉนฺติ   

ย่อมกลับมา

ปติ ( อิ เป็น เอ เป็นอย เป็น ตย เป็นจฺจ) +อาคมฺ+อนฺติ (วัตตมา ป-พหุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

ปจฺจุคฺคจฺฉนฺโต

ทรงต้อนรับอยู่

อนฺต+สิ นาม

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

ปจฺจุคฺคนฺตฺวา

เสด็จต้อนรับแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

ปจฺจุคฺคมนํ

ซึ่งการต้อนรับ

(ยุ ปัจจัย)

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

ปจฺจุคฺคมนมสฺส

 

ปจฺจุคฺคมนํ+อสฺส

สนธิ

 ๔/๖-๔

ปจฺจูสกาเล    

ในกาลอันขจัดเฉพาะซึ่งมืด

ปจฺจูส(เช้าตรู่ ใกล้รุ่ง)+กาเล  

นาม (ส.)

 ๔/๖-๑

ปจฺโจโรหิตฺวา   

กลับลงแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

ปจฺฉา

ในภายหลัง

 

นิบาต

 ๔/๖-๕

ปญจวณฺณาย

มีวรรณะ ๕–ถูกต้องแล้ว

 

คุณนาม(ต.)

 ๔/๖-๔

ปญฺจ  ภิกฺขุสตานิ

ยังร้อยแห่งภิกษุ  ท. ๕

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

ปญฺจปฺปติฏฺฐิเตน

ด้วยเบญจางคประดิษฐ์, ด้วยอันตั้งไว้เฉพาะแห่งองค์ ๕

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๔

ปญฺจสตมตฺเต

มีร้อยห้าเป็นประมาณ

พหุ

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๔

ปญฺญาโต

ผู้ปรากฏแล้ว

 

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๕

ปญฺญาเปตฺวา

ยัง..ให้ปูลาดแล้ว

ป+ญปฺ(ปูลาด)+ณาเป+ตฺวา  (เซ้อน ญฺ หน้าธาตุ, เหตุกัตตุ)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

ปญฺญาเปตฺวา

ทรงปูลาดแล้ว

ป+ญาป(ปูลาด) +เอ+ตฺวา (ปูเองได้)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

ปญฺญายนฺติ

ย่อมปรากฏ

ป+ญา+ย+อนฺติ(วัตตมา ป-เอก, ซ้อน ญ หน้า ธาตุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

ปญฺญาสมฺปนฺนา

ผู้ถึงพร้อมแล้วด้วยปัญญา

อิตถีลิงค์

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๔

ปฏิปชฺชมาโน

ปฏิบัติอยู่

ปฏิ+ปท+มาน  ( ท เป็น ชฺช) (ปุง)

กิริยาในระหว่าง(ป.)

 ๔/๖-๑

ปฏิปชฺชิตพฺพํ

พึงปฏิบัติ

ปฏิ+ปท+ย+ตพฺพ   (ทฺย -> ชฺช)

กิริยาในระหว่าง(ทุ.)

 ๔/๖-๓

ปฏิปชฺชิตพฺพนฺติ

พึงปฏิบัติ

ปฏิปชฺชิตพฺพํ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๓

ปฏิปฺปสฺสมฺภิ

ระงับเฉพาะแล้ว

ปฏิ+ป+สมฺภ(กล่าว สนิท)+อ+ อี(อัช ป-เอก,ซ้อน ส หน้า ธาตุ, รัสสะ อี)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

ปฏิวิชฺฌนฺโต   

 แทงตลอดอยู่

ปฏิ+วิธ(เสียดแทง)+ย+อนฺต+สิ นาม  ( ธ+ย เป็นชฺฌ)  

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

ปฏิวิชฺฌนฺโต  

แทงตลอดอยู่    

อนฺต+สิ นาม

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

ปฏิสนฺธิคฺคหณกาลโต

แต่กาลเป็นที่ถือเอาซึ่งปฏิสนธิ

 

ปัจจัย

 ๔/๖-๕

ปฏิสมฺภิทาหิ      

ด้วยปฏิสัมภิทา ท.

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๓

ปฏิสามิตกาเล

เก็บไว้แล้ว

ปฏิสามิต+กาเล

สมาส

 ๔/๖-๕

ปฏิสาเมตฺวา

เก็บงำแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

ปฏิสฺสุตํ

ฟังตอบแล้ว

ปฏิ+สุ+ต

กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๕

ปฏิสฺสุตนฺติ

 

ปฏิสฺสุตํ  +อิติ

อิติ กิริยา

 ๔/๖-๕

ปฏิหนิตฺวา

กำจัดแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

ปฏฺฐาย

จำเดิม

 

นิบาต

 ๔/๖-๔

ปณฺฑิจฺเจน       

ด้วยความเป็นแห่งบุคคลผู้ฉลาด    

 

สมาส นาม(ต.)

 ๔/๖-๔

ปณฺฑิตทารโก

อ. เด็กผู้ฉลาด  

ปณฺฑิต+ทารโก

นาม (ป.)

 ๔/๖-๕

ปณฺฑิตทารโกเตฺวว

 

ปณฺฑิตทารโก+อิติ+เอว

สมาส อิติ

 ๔/๖-๕

ปณฺฑิตปุริโส   

อ. บุรุษผู้เป็นบัณฑิต

ปณฺฑิต+ปุริโส   

สมาส (ป.)

 ๔/๖-๕

ปณฺฑิตา   

เป็นคนฉลาด

พหุ

วิกติกตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

ปณฺณตฺถาย

 

ปณฺณ+อตฺถ

นาม (จ.)

 ๔/๖-๕

ปณฺณสูเปยฺยํปิ  

แม้ซึ่งผักอันเกื้อกูลแก่กับข้าว  

ปณฺณสูเปยฺยํ+อปิ  

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

ปติกานํ

ผัว ท.

 

นาม (จ.)

 ๔/๖-๕

ปติฏฺฐหิ

ทรงตั้งอยู่เฉพาะแล้ว

ป+ฐา+หิ+อี(อัช. ,ป-อ ,รัสสะ อี)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

ปติฏฺฐหิตฺวา

คุกแล้ว

ป+ฐา+อ+ตฺวา ( ฐา เป็น ติฏฺฐ ลง ห อาคม)  

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

ปติฏฺฐิตภาวํ

ซึ่งความที่- แห่ง... –เป็นผู้ตั้งอยู่เฉพาะแล้ว

ปติ+ฐา(ซ้อนฏฺ)+ต+ภาวํ   

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

ปตฺตนฺติ      

 

ปตฺตํ(ถึงแล้ว)  + อิติ

อิติ คุมพากย์

 ๔/๖-๔

ปตฺตภาวํ

ซึ่งความที่ แห่ง.. บรรลุแล้ว

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

ปตฺตภิกฺขุ ํ

ซึ่งภิกษุผู้ถึงแล้ว  

ปตฺ+ต+ภิกฺขุ ํ

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

ปตฺตา

เป็นผู้ถึงแล้ว

อิต

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๔

ปตฺตุ ํ

เพื่ออันบรรลุ

 

กิริยากิตก์(จ.)

 ๔/๖-๔

ปตฺเต

ผู้บรรลุแล้ว

พหุ

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๔

ปตฺถน

ความปรารถนา

 

นาม (ป.)

 ๔/๖-๔

ปตฺถนํ

ซึ่งความปรารถนา

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

ปตฺถิต

ปรารถนาแล้ว

ปตฺถฺ (ปรารถนา) + อิ อาคม+ต  

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

ปตฺถิตปตฺถนา

ความปรารถนา  (อันเธอ)  ปรารถนาแล้ว

ปตฺถิต + ปตฺถนา

สนธิ

 ๔/๖-๔

ปตฺวา     

เสด็จถึงแล้ว

ป+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

ปทกฺขิณคฺคาหี

เป็นผู้รับซึ่งโอวาทโดยเบื้องขวาโดยปกติ                          

ป+ ทกฺขิณ+คหฺ

คุณนาม

 ๔/๖-๑

ปทวลญฺชํ

ซึ่งรอยแห่งเท้า

ปท+ลญฺฉ

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

ปทสาว

ด้วยเท้าเทียว

(ต.)

นาม (ต.)

 ๔/๖-๔

ปทสฺส          

แห่งบท    

 

นาม (ฉ.)

 ๔/๖-๔

ปน

ก็, เล่า

 

นิบาต

 ๔/๖-๑

ปเนตฺถ

 

ปน+เอตฺถ(ใน..นี้)

สนธิ

 ๔/๖-๔

ปปติตฺวา

ล้ม

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๓

ปพฺพชถาติ

 

ปพฺพชถ+ติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๔

ปพฺพชิตุกาโม

เป็นผู้ทรงใคร่เพื่ออันผนวช

ต ปัจจัย

วิกติกัตตา  (ป.)

 ๔/๖-๔

ปพฺพาชนียกมฺมกรณตฺถาย

เพื่อประโยชน์แก่การกระทำซึ่งปัพพาชนียกรรม

ปพฺพาชนีย+กมฺม+กรณ+อตฺถาย

นาม (จ.)

 ๔/๖-๒

ปพฺพาเชตุ ํ

เพื่ออัน..ให้บวช

ป+วช+อ+เณ+ตุ ํ  (เหตุกัตตุ)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๑

ปพฺพาเชนฺติ

ย่อม ยัง..ให้บวช

ปว+เณ+อนฺติ(วัตตมานา.ป-พหุ, ว เป็น พ ซ้อน พ , เหตุกัตตุ . เณ ปัจจัย)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

ปพฺพาเชนฺตีติ

 

ปพฺพาเชนฺติ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๑

ปพฺพาเชสิ

ยัง..ให้บวชแล้ว  

ป+วช+เณ+อี(อัช.  ป-เอก, รัสสะ อี  ลง ส อาคม,เหตุกัตตุ เณ ปัจจัย )

อาขยาต

 ๔/๖-๑

ปพฺพาเชสฺสามิ

ยัง..จักให้บวช

ป+วช+ณาเป+สฺสามิ(ภวิสสันติ อุ-เอก.,เหตุกัตตุ  ณาเป ปัจจัย)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

ปพฺพาเชสฺสามีติ

 

ปพฺพาเชสฺสามิ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๑

ปมาท

ผู้ประมาท

 

คุณนาม

 ๔/๖-๑

ปมฺมุฏฺโฐ

เป็นผู้ลืมทั่วแล้ว

ป+มุฏฺโฐ(ต ปัจจัย)

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

ปยิรุปาเสถ

จงเข้าไปนั่งใกล้       

ปริ+ย+อุป(เข้าไป)+อาส+เอถ(สัตตมี. อัตตโนบท ป-เอก. , ย เป็น ยร)

อาขยาต

 ๔/๖-๓

ปยิรุปาเสถาติ

 

ปยิรุปาเสถ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๓

ปยิรุปาเสยฺย

พึงเข้าไปนั่งใกล้

ปริ+ย+อุป+อาส+เอยฺย (ย เป็น ยร)

อาขยาต

 ๔/๖-๓

ปรํ

อื่น

 

นิบาต

 ๔/๖-๕

ปรกุลํ

สู่ตระกูลของบุคคลอื่น

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

ปรญฺจ

 

ปรํ+จ

สนธิ

 ๔/๖-๕

ปรํปิ

แม้เบื้องหน้า

ปรํ+อปิ

สนธิ

 ๔/๖-๕

ปรม

อย่างยิ่ง

 

คุณนาม

 ๔/๖-๑

ปรมฺปิ

 

ปรํ+ปิ

สนธิ

 ๔/๖-๕

ปริญฺญาภิสมยาทีหิ   

มีการตรัสรู้พร้อมเฉพาะด้วยการกำหนดรู้เป็นต้น

ปริภุญฺชถ+อิติ

คุณนาม(ต.)

 ๔/๖-๔

ปรินิพฺพุเต

ปรินิพพานแล้ว

ปรินิพฺพุ+ต   

กิริยาสัตตมี

 ๔/๖-๓

ปริปนฺโถ

อ. อันตรายเป็นเครื่องเบียดเบียนรอบ

 

นาม (ป.)

 ๔/๖-๕

ปริปุณฺณวสฺส

ผู้มีพรรษาอันเต็มแล้ว

 

คุณนาม(จ.,ฉ)

 ๔/๖-๑

ปริภาสติ    

ย่อมบริภาษ

ปริ+ภาส+ติ(วัตตมา ป-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๓

ปริภุญฺชถ

จงใช้สอย

ปริ+ภุช+อ+ถ  (ปัญจมี ม-พหุ, ลง นิคคหิต หน้า ธาตุ ,  นิคคหิต เป็น ญ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

ปริภุญฺชถาติ

 

ปริภุญฺชถ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๔

ปริภุตฺโต   

บริโภคแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

ปริยนฺต

ที่สุด, ยอดสูงสุด, เขต

 

นาม

 ๔/๖-๑

ปริวารสมฺปทํ  

ซึ่งความถึงพร้อมด้วยบริวาร, ซึ่งบริวารสมบัติ

ปริวาร+สมฺปทํ

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

ปริวารสมฺปทมฺปีติ

 

ปริวารสมฺปทํ+อปิ+อิติ

อิติ นาม

 ๔/๖-๕

ปริวาเรหิ

ผู้เป็นบริวาร ของตน

พหุ.

คุณนาม (ต)

 ๔/๖-๒

ปริวาโร

อ. บริวาร

ปริวาร  (ปุง)

นาม  (ป.)

 ๔/๖-๕

ปริวาโรติ

 

ปริวาโร(ป.) + อิติ

อิติ นาม

 ๔/๖-๕

ปริวิสิตฺวา   

อังคาสแล้ว

ปริ+วิสฺ+อิ อาคม+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

ปเรน  

อื่นอีก

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๕

ปเรน  สมเยน

โดยสมัย อื่นอีก

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๕

ปเรสุปิ

แม้เหล่าอื่น

ปเรสุ+อปิ

สนธิ

 ๔/๖-๕

ปลาเปตฺวา

ให้หนีไปแล้ว

(เหตุกัต)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

ปโลภิยมาโน   

ล่ออยู่

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

ปวตฺตารนฺติ  

 

ปวตฺตารํ+อิติ

อิติ นาม

 ๔/๖-๑

ปวตฺตึ  

ซึ่งความเป็นไปทั่ว  

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๑

ปวิฏฺฐ

เข้าไปแล้ว

ป+วิสฺ+ต(ต เป็น ฏฺฐ ลบที่สุดาตุ สฺ)

กิริยาวิเสสนะ(ฉ.)

 ๔/๖-๔

ปวิฏฺฐํ 

ผู้เข้าไปแล้ว

ป+วิ+ต

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๕

ปวิฏฺฐกฺขเณ

ในขณะ-(แห่ง)  - เข้าไปแล้ว  

ป+วิสฺ+ต (ต เป็น ฏฺฐ, ลบ สฺ)+ขเณ

สมาส  (ส.)

 ๔/๖-๔

ปวิฏฺเฐ

เข้าไปแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

ปวิส

จงเข้าไปเถิด   

ป+วิส+หิ (ปัญจมี. ลบ หิ)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

ปวิสติ  

 

ป+วิส+ติ

อาขยาต

 ๔/๖-๕

ปวิสนกาเล

ในกาลเป็นที่เสด็จเข้าไป

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๕

ปวิสนฺตา

เมื่อเสด็จเข้าไป

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

ปวิสนฺเต

ผู้เข้าไปอยู่

ป+อิ+วส+อนฺต(พหุ.)

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๔

ปวิสิตุ ํ

เพื่ออันเข้าไป

ปวิสิ+ตุ ํ

นามกิตก์(จ.)

 ๔/๖-๔

ปวิสิตฺวา  

เข้าไปแล้ว

ปวิสิ+ตฺวา  

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

ปวิสิสฺสาม

จักเข้าไป

ป+วิ+สฺสาม  (ภวิส อ-พหุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

ปวิสิสฺสามาติ

 

ปวิสฺสาม+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๔

ปวิสึสุ

เข้าไปแล้ว      

ป+วิส+อ+อุ ํ  (อัช. ป-พหุ , อุ ํ เป็น อึสุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

ปเวเสตฺวา  

ให้เข้าไปแล้ว  

ป+วิส(เข้าไป, แปลง  อิ เป็น เอ)+เณ+ตฺวา (เหตุกัตตุ)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

ปสนฺนมานโส

ผู้มีใจเลื่อมใสแล้ว

 

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๕

ปสนฺโน  

ทรงเลื่อมใสแล้ว(ใช้ ต่อ ..ใคร)

ต ปัจจัย

กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๔

ปสาเรตฺวา

ทรงเหยียดออกแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

ปหฏฺฐมานโส

เป็นผู้มีใจอันร่าเริงทั่วแล้ว

 

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๕

ปหฏฺฐา

ร่าเริงทั่วแล้ว

ป+หสฺ+ต(ปุง พหุ.)

กิริยาคุมพากย์(ป.)

 ๔/๖-๑

ปหโฏ

ประหารแล้ว

(ต ปัจจัย กัมมวาจก)

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

ปหาย

ละแล้ว

ป+หา+ตูนาทิ(ย จาก ตูนาทิ)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

ปหิณิ

ส่งไปแล้ว

ป+หิ(ไป)+ณา+อี(อัช. ,ป-อ ,รัสสะ อี)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

ปหิณึสุ

ส่งไปแล้ว

ป+หิ+ณา+อุ ํ (อัช. ป-พหุ , อุ ํ เป็น อึสุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

ปหิตํ

ส่งไปแล้ว

ป+หิ+ต   (นปุง)

กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๔

ปหิตํเทวี

 

ปหิตํ (ส่งไปแล้ว) +เทวี

สนธิ

 ๔/๖-๔

ปหิตํเทวีติ

 

ปหิตํ (ส่งไปแล้ว) +เทวี+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๔

ปหิตสาสนํ

ซึ่งข่าวสาส์น-อัน ทรงส่งไปแล้ว

ต ปัจจัย

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

ปหิตา

เป็นผู้-อัน...-ทรงส่งไปแล้ว  

ป+หิ+ต   (นปุง พหุ)

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๔

ปากติกํ

เป็นของตั้งอยู่ตามปกติ

 

วิกติกตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

ปาโต

ในเวลาเช้า

 

นิบาต

 ๔/๖-๔

ปาโตว

ในเวลาเช้าเทียว

ปาโต+เอว

สนธิ

 ๔/๖-๔

ปาทคฺฆนกานิ

อันถึงค่าซึ่งบาท

 

คุณนาม(ต.)

 ๔/๖-๕

ปาทมูเล

ณ ที่ใกล้แห่งพระบาท

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๔

ปาปเก

ผู้ชั่วช้า   

พหุ.

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๓

ปาปเกหิ

ผู้ลามก   

ปุง พหุ

คุณนาม(ต.)

 ๔/๖-๒

ปาปภิกฺขู

เป็นภิกษุผู้ลามก

ปุง พหุ

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๒

ปาปมิตฺตา

เป็นมิตรผู้ชั่วช้า

พหุ.

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๓

ปาปุณาติ         

ย่อมถึง

ป + ปุณ+ ติ (วัตตมานา. ป-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

ปาปุณิสฺสติ

จักทรงบรรลุ

(ภวิส.)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

ปาปุณึสุ

บรรลุแล้ว

ป+ปุณ+อุ ํ(อัช. ป-พหุ,  , อุ เป็น อึสุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

ปาปุณึสูติ

 

ปาปุณึสุ+อิติ

อิติ กิริยา

 ๔/๖-๒

ปาวิสิ   

ได้เข้าไปแล้ว

ป+ อา(ได้)+วิสฺ(เข้าไป)+อ+อี (อัช. ป-เอก, รัสสะ อี)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

ปาสาทิโก

เป็นอาการยังความเลื่อมใสให้เกิด  

ปุง

วิกติกตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

ปิฏฺฐิปาสาเณ

บนแผ่นหินมีหลัง( = แผ่นดิน)

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๔

ปิณฺฑจาริก

ผู้เที่ยวไปเพื่อก้อนข้าว

 

คุณนาม

 ๔/๖-๑

ปิณฺฑาย

เพื่อก้อนข้าว

อิต-อา การันต์

นาม (จ.)

 ๔/๖-๑

ปีติยา  

อันปีติ

อิต

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๔

ปุจฺฉิ

ถามแล้ว

ปุจฺฉ+อี(อัช. ป-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

ปุญฺญานํ

แห่งบุญ ท.

พหุ

นาม (ฉ.)

 ๔/๖-๔

ปุฏฺฐํ

ตรัสถามแล้ว

ปุจฺฉ+ต  (กัมมวาจก)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

ปุณฺณํ

เต็มแล้ว

ปุรฺ+ต(นปุง)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

ปุถุลโต

โดยส่วนกว้าง

 

วิเสสนะ(ป.)

 ๔/๖-๔

ปุถุลโตปิ

โดยส่วนกว้างบ้าง

ปุถุลโต+อปิ

สนธิ

 ๔/๖-๔

ปุน

อีก

 

นิบาต

 ๔/๖-๓

ปุนทิวเส  

ในวันรุ่งขึ้น

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๔

ปุนปิ

แม้อีก

ปุน+อปิ

สนธิ

 ๔/๖-๓

ปุพฺพ  

เคย

ปุ+ต ปัจจัย ( ต เป็น พฺพ)

คุณนาม

 ๔/๖-๑

ปุพฺเพปิ   

แม้ในกาลก่อน

ปุพฺเพ+อปิ

สนธิ

 ๔/๖-๑

ปุริมนเยเนว

ตามนัยอันมีในก่อนนั่นเทียว

ปุริมนเยน (ต.)+เอว

สนธิ

 ๔/๖-๓

ปุริมสทิสํ 

เป็นเช่นกับด้วยคำมีในก่อน

 

วิกติกัตตา  (ป.)

 ๔/๖-๔

ปุริมสทิสเมว

เป็นเช่นกับด้วยคำมีในก่อนนั่นเทียว    

ปุริมสทิสํ+เอว

สนธิ

 ๔/๖-๔

ปุริสาธมา  นาม

ชื่อว่าเป็นบุรุษผู้ต่ำช้า

 

นาม

 ๔/๖-๓

ปุริสาธเม

ซึ่งบุรุษผู้ต่ำช้า ท.  

พหุ.

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๓

ปุริสุตฺตเม

ซึ่งบุรุษผู้สูงสุด ท.

พหุ.

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๓

ปุริสุตฺตเมติ  

 

ปุริสุตฺตเม+อิติ

อิติ นาม

 ๔/๖-๓

ปุเรภตฺตเมว

ในกาลก่อนแห่งภัตร

ปุเรภตฺตํ+เอว

สนธิ

 ๔/๖-๕

ปูชิตานิ

บูชาแล้ว

ปูช+ต (ลง อิ) แจกแบบ กุลํ (พหุ)

กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๔

ปูเรนฺโต

ให้เต็มอยู่

ปุร (เต็ม)+เณ+อนฺต (เหตุกัตตุ)

กิริยาในระหว่าง  

 ๔/๖-๓

เปมคารวยุตฺตํ

อันประกอบแล้วด้วยความรักและความเคารพ

 

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๕

เปสการคาเม

ในบ้านแห่งบุคคลผู้กระทำซึ่งหูก

 

สมาส นาม(ส.)

 ๔/๖-๔

เปสลานํ

ผู้มีศีลเป็นที่รัก

นปุง พหุ

คุณนาม(ฉ.)

 ๔/๖-๒

เปเสสิ  

ทรงส่งไปแล้ว

เปสฺ (ส่งไป) +เอ+ อี (อัช. ป-เอก, รัสสะ อี ลง ส)  

อาขยาต

 ๔/๖-๔

ผรสุ

ขวาน

 

นาม

 ๔/๖-๕

ผาเลหิ

จงผ่า

ผาล(ผ่า)+เณ+หิ(ปัญจมี ม-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

ผุฏฺฐสรีโร

ทรงมีพระสรีระ  - ถูกต้องแล้ว

ผุส(ถูกต้อง)+ต+สรีโร  

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๔

ผุสนฺโต

ถูกต้องอยู่

ผุส(ถูกต้อง)+อนฺต+สิ นาม

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

พทฺธพทฺเธ

อันผูกไว้แล้ว ๆ

พหุ

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๕

พนฺธิตฺวา

เหน็บแล้ว

พนฺธ+อิ+ตฺวา

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

พหุเก

มาก

ปุง-พหุ.

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๑

พหุเกปิ

แม้มาก

พหุเก+อปิ

สนธิ

 

พาราณสิโต

จากเมืองชื่อว่าพาราณสี

พาราณสิ+โต

ปัจจัย

 ๔/๖-๔

พาราณสึ

สู่เมืองชื่อว่าพาราณสี

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

พาหา

ซึ่งแขน ท.

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

พาฬฺหํ

มั่น

 

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๕

พุทฺธปฺปมุขํ  

มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุข

 

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๔

พุทฺธปฺปมุโข

มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุข

พุทฺธ+ปมุข (ปุง)    

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๕

พุทฺธุปฺปาเท  

ในกาลเป็นที่เสด็จอุบัติแห่งพระพุทธเจ้า  

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๔

พุทฺโธมฺหีติ

 

พุทฺโธ+อมฺห+อิติ      

อิติ สมาส

 ๔/๖-๕

พฺยตฺเตน

เป็นผู้ฉลาด

 

วิกติกัตตา(ต.)

 ๔/๖-๕

โพธิปกฺขิยธมฺเม

ในธรรมอันมีในฝักฝ่ายแห่งพระปัญญาเป็นเครื่องตรัสรู้  

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๔

ภควโต    

ของพระผู้มีพระภาคเจ้า

 

นาม (ฉ.)

 ๔/๖-๔

ภชสฺสุ     

จงเสพ

ภช+สฺสุ(ปัญจมี ม-เอก อัตโนบท)

อาขยาต

 ๔/๖-๓

ภชสฺสูติ

 

ภช+สฺสุ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๓

ภเช

พึงคบ

ภช+เอยฺย  (สัตตมี ป-เอก, ลบ ยฺย)

อาขยาต

 ๔/๖-๓

ภเชยฺย

พึงคบ

ภช+อ+ เอยฺย  (สัตตมี ป-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๓

ภณถ

ย่อมกล่าว

ภณ (กล่าว) +ถ

อาขยาต

 ๔/๖-๔

ภติฏฺฐานํ

สู่ที่เป็นที่กระทำซึ่งการรับจ้าง  

ภติ+ฐานํ

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

ภตึ

ซึ่งการรับจ้าง  , ค่าจ้าง

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

ภตฺตการกกมฺมํ

ซึ่งกรรมแห่งบุคคลผู้กระทำซึ่งภัตร

ภตฺต+การโก+(ปุคลสฺส)+กมฺมํ

สมาส (ทุ.)

 ๔/๖-๕

ภตฺตกิจฺจาวสาเน

ในกาลเป็นที่สุดลงแห่งกิจด้วยภัตร

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๔

ภตฺตคฺเค

โรงแห่งภัตร, โรงอาหาร, ห้องอาหาร

ส.

นาม (ส.)

 ๔/๖-๑

ภตฺตมาทาย

 

ภตฺต+อาทาย

สนธิ

 ๔/๖-๕

ภทฺทกํ

อันเจริญ

 

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๔

ภทฺเท  

แน่ะนางผู้เจริญ

 

อาลปนะ

 ๔/๖-๕

ภนฺเต

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ

 

นิบาตบอกอาลปนะ

 ๔/๖-๑

ภนฺเตติ

 

ภนฺเต+อิติ

อิติ อาลปนะ

 ๔/๖-๑

ภริยาปิสฺส

 

ภริยา+ปิ+อสฺส  (=นั้น)

สนธิ

 ๔/๖-๔

ภริยาย

ด้ วยภรรยา

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๔

ภวิตพฺพํ

พึงเป็น

ภว+อิย+ตพฺพํ

กิริยาคุมพากย์ วิกติ

 ๔/๖-๕

ภวิสฺสติ

จักเป็น

ภวฺ+อิ+สฺสติ  (ภวิสสันติ. ป-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

ภวิสฺสตีติ

 

ภวิสฺสติ+อิติ

นิบาต  อาขยาต

 ๔/๖-๑

ภาริยํ

อันหนัก

 

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๕

ภิกฺขเว

ดูก่อนภิกษุ ท.

พหุ.

อาลปนะ นาม

 ๔/๖-๑

ภิกฺขุนูปสฺสเย

ในที่เป็นที่เข้าไปอาศัยแห่งภิกษุณี

ภิกฺขุนี+อุป+สเย

สมาสนาม(ส.)

 ๔/๖-๔

ภิกฺขุสงฺโฆ    

อ. หมู่แห่งภิกษุ

ภิกฺขุ+สงฺฆ  (ปุง)    

นาม  (ป.)

 ๔/๖-๕

ภิกฺขุสหสฺสนิ

อ. พันแห่งภิกษุ ท.  

ภิกฺขุ+สหสฺสนิ  (สังขยานามสมาส)

นาม  (ป.)

 ๔/๖-๕

ภิกฺขุสหสฺสนีติ

 

ภิกฺขุสหสฺสนิ+อิติ

อิติ นาม

 ๔/๖-๕

ภิกฺขูปิ

 

ภิกฺขู+อปิ

สนธิ

 ๔/๖-๑

ภินฺทิสฺสามิ

จักทำลาย

 

อาขยาต

 ๔/๖-๕

ภินฺทิสฺสามิจฺเจวํ

 

ภินฺทิสฺสามิ+อิย(->อิจฺเจว)+เอวํ

สนธิ

 ๔/๖-๕

ภูมิยา

ครั้นเมื่อแผ่นดิน

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๕

โภคสมฺปทํ

ซึ่งความถึงพร้อมด้วยโภคะ, ซึ่งโภคสมบัติ

โภค+สมฺปทํ

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

โภเชตฺวา

ให้บริโภคแล้ว

ยัง..ให้ฉันแล้ว

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

โภเชสฺสสิ

ยัง..จักให้ฉัน  

ภุช+เณ+สฺสสิ(เหตุกัตตุ.)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

โภเชสฺสสีติ

 

โภเชสฺสสิ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๕

โภเชสฺสาม

ยัง..จักให้ฉัน  

ภุญช+เณ+สสฺสาม(ภวิส ม-พหุ., เหตุกัตตุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

มงฺกุภูโต  

เป็นคนเก้อเป็นแล้ว

 

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

มงฺคลโต

จากมงคล

 

ปัจจัย

 ๔/๖-๕

มงฺคเลสุ

ในมงคล ท.

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๕

มจฺฉุทฺทานํ

อ. พวงแห่งปลา

 

นาม (ป.)

 ๔/๖-๕

มจฺฉุทฺทานานิ

ซึ่งพวงแห่งปลา ท.

พหุ

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

มญฺเญ

เห็นจะ

 

นิบาต

 ๔/๖-๔

มณฺฑปํ

ซึ่งปะรำ

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

มตฺตํ

เป็นประมาณ

 

วิกติกัตตา(ทุ.)

 ๔/๖-๑

มตฺถกํ  

ซึ่งที่สุด

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

มทฺทรฏฺเฐ

ในแว่นแคว้นชื่อว่ามัททะ

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๔

มนํ

ยังใจ

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

มนาโป

เป็นผู้เป็นที่อิ่มเอิบแห่งใจ

ปุง

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๒

มนฺติโต

นิมนต์แล้ว

นิ+มนฺต+อิ อาคม+ต ปัจจัย  (เป็นกัมมวาจก)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

มม

ของเรา

 

สัพพนาม(ฉ.)

 ๔/๖-๕

มหนฺตตาย

เพราะความที่...  เป็นงานใหญ่

ภาวศัพท์ กับ  ต ปัจจัย จึงแปลว่า ความที่...แจกเป็น ต.

นาม (ต.)

 ๔/๖-๔

มหากปฺปินราชานํ  

ซึ่งพระราชาพระนามว่ามหากัปปินะ

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

มหากปฺปินราชาโน  

แก่พระราชาพระนามว่ามหากัปปินะ

 

นาม (จ.)

 ๔/๖-๔

มหาโคตมพุทฺเธน

เป็นผู้ อันพระพุทธเจ้าผู้มหาโคดม

 

วิกติกัตตา(ต.)

 ๔/๖-๔

มหาชเนน    

อันมหาชน

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๔

มหาชาลํ   

ซึ่งข่ายใหญ่

มหา+ชาล

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

มหาทุคฺคตํ

ซึ่งบุรุษผู้ถึงแล้วซึ่งยากใหญ่

มหาทุค+ต

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

มหาทุคฺคต

แน่ะมหาทุคคตะ

 

อาลปนะ นาม

 ๔/๖-๕

มหาทุคฺคโต

ผู้ถึงแล้วซึ่งยากใหญ่

มหาทุค+ต(ปุง)

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๕

มหาภินิกฺขมนํ   

ออกไปเพื่อคุณอันยิ่งใหญ่

มหา+อภิ+นิ+ขมฺ+ยุ

กิริยาในระหว่าง(ทุ.)

 ๔/๖-๓

มหุตฺตํ

ทรงยังกาลครู่หนึ่ง

วิกติ ของ เหตุกัต

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

มาตรา

อันมารดา

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๕

มาตาปิตโรปิสฺส

 

มาตาปิตโร+อปิ+อสฺส  

สนธิ

 ๔/๖-๕

มาติกา

เหมือง

(อิต)

นาม

 ๔/๖-๕

มาลาวจฺฉํ

ซึ่งกอแห่งระเบียบ

มาลา+วจฺฉํ  

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๒

มาเส

สิ้นเดือน ท.

มาส (ปุง พหุ)

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

มิตฺเต

ซึ่งมิตร ท.

พหุ.

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๓

มุขโธวนาทีนิ

มีน้ำเป็นเครื่องล้างซึ่งหน้าเป็นต้น

มุขโธวน+อาทิ  (ปุง พหุ)

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๑

มุเขน    

ด้วยปาก

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๔

มุจฺฉิโต    

สลบ

 ต ปัจจัย

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๓

มุณฺฑสิเร  

ผู้มีหัวอันโล้น

พหุ

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๔

มูเลน

ราคา

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๔

เม

แก่ข้าพระองค์

อมฺห ศัพท์

สัพพนาม(จ.)

 ๔/๖-๑

เม

อันข้าพระองค์

อมฺห ศัพท์

สัพพนาม(ต.)

 ๔/๖-๑

เม      

แห่งข้าพระองค์

อมฺห ศัพท์

นาม (ฉ.)

 ๔/๖-๔

โมเจตุ ํ

อ.อัน..อัน..เปลื้อง  (ป.)

มุจ+ตุ ํ  ( อุ เป็น โอ)

นาม (ป.)

 ๔/๖-๑

ยตฺตกานํ

มีประมาณเท่าใด

 ย+มตฺต

คุณนาม(จ.)

 ๔/๖-๕

ยถา

อย่างไร

 

นิบาต

 ๔/๖-๑

ยถานุสิฏฺฐุ ํ

ตามคำพร่ำสอนแล้ว

ยถานุ+สิสฺ+ต     

นาม (ต.)

 ๔/๖-๑

ยถารุจิยา

ตามความพอพระทัยอย่างไร

ยถา+รุจิยา

สนธิ (ต.)

 ๔/๖-๔

ยถาสุขํ   

ตามความสบาย  

ยถา+สุขํ

สนธิ (ต.)

 ๔/๖-๔

ยทา

ในกาลใด

 

ปัจจัย

 ๔/๖-๔

ยนฺนูน

กระไรหนอ

ยํ (ใด)+นุ

สนธิ

 ๔/๖-๕

ยนฺนูนาหํ   

 

ยนฺนูน (กระไรหนอ) + อหํ

สมาส

 ๔/๖-๕

ยาคุภตฺตสํวิธานํ

ซึ่งการจักแจงซึ่งข้าวต้มและข้าวสวย

ยาคุภตฺต+สํวิธานํ

สมาสนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๕

ยาคุภตฺตาทิ

มีข้าวต้มและข้าวสวยเป็นต้น

ยาคุ+ภตฺต+อาทิ

นาม (ต.)

 ๔/๖-๑

ยาคุอตฺถาย

เพื่อประโยชน์แก่ข้าวต้ม

ยาคุ+อตฺถาย

นาม (จ.)

 ๔/๖-๕

ยาจถ

จงขอ

ยาจ+ถ(ปัญจมี  ม-พหุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

ยาจถาติ

 

ยาจถ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๔

ยาจนฺตานํ

ผู้อ้อนวอนอยู่

 

คุณนาม(จ.)

 ๔/๖-๕

ยาจนฺตานํปิ 

แม้ผู้อ้อนวอนอยู่

ยาจ+อนฺต+อปิ

สนธิ

 ๔/๖-๕

ยาจิตฺวา      

อ้อนวอนแล้ว

ยาจิ+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๓

ยาจึสุ

ทูลขอแล้ว

ยาจ+อุ ํ (อัช. ป-พหุ , อุ ํ เป็น อึสุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

ยาวตติยํ

สิ้นการกำหนดเพียงใดแห่งวาระที่ ๓

เอว+ตติยํ  

สังขยา(ทุ.)

 ๔/๖-๓

ยาวตายุกํ

สิ้นการกำหนดมีประมาณเท่าใดแห่งอายุ

ย+เอว+ต+อายุ+ก

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

ยาวตายุกํ

สิ้นกาลกำหนดมีประมาณเพียงใดแห่งอายุ

ยาว(เพียงใด)+อายุกํ

สนธิ

 ๔/๖-๕

ยุตฺตํ

ควรแล้ว

ยุชฺ(ควร)+ต+สิ นาม  (ชฺ เป็น ต)

กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๔

ยุตฺตนฺติ

 

ยุตฺตํ +อิติ  

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๔

ยุวา

เป็นคนหนุ่ม  

 

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

โยชนานิ

ตลอดโยชน์ ท.

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

โยชาเปตฺวา  

ยัง..ให้ประกอบแล้ว(ยัง..ให้เทียมแล้ว)                       

โยช+ณาเป+ตฺวา   (เหตุกัตตุ)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

รชฺชํ

ซึ่งความเป็นแห่งพระราชา

ราชา+ณฺย(ความเป็นแห่ง)

ตัทธิต(ทุ.)

 ๔/๖-๔

รชฺชสุขํ    

ซึ่งสุขในความเป็นแห่งพระราชา

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

รตฺติฏฺฐานทิวาฏฺฐานาทีสุ          

มีที่เป็นที่พักในกาลคืนและที่เป็นที่พักในกาล วันเป็นต้น

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๔

รมติ

ย่อมยินดี

รมฺ+ติ(วัตตมานา ป-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

ราชงฺคเณ

ที่เนินแห่งพระราชา

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๕

ราสิ

อ. กอง  

ปุง

นา ม (ป.)

 ๔/๖-๕

ริมสทิสเมว

 

ปุริมสทิสํ+เอว

สนธิ

 ๔/๖-๔

รุจิยา

ตามความพอพระทัย

รุจิ(ความพอใจ)

นาม (ต.)

 ๔/๖-๔

รูปานํ

มีรูป

ปุง

คุณนาม(ฉ.)

 ๔/๖-๔

โรปาเปนฺติ

ย่อม-(ยัง..)- ให้ปลูกบ้าง

รุปฺ+ณาเป+อนฺติ  (วัตตมา ป-พหุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๒

โรปาเปนฺติปีติ

 

โรปาเปนฺติ+อปิ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๒

โรเปนฺติ

ย่อมปลูก

รุปฺ+เณ+อนฺติ  (วัตตมา ป-พหุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๒

โรหิตมจฺฉรสทานสฺเสว

แห่งการถวายซึ่งรสแห่งปลาตะเพียนแดง

 

นาม (ฉ.)

 ๔/๖-๕

โรหิตมจฺฉรเสน   

ด้วยรสแห่งปลาตะเพียนแดง

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๕

ลทฺธปณฺเณน

ด้วยผัก- อัน ..  -ได้แล้ว  

ลภฺ+ต+ปณฺณ  (ต เป็น ทฺธ ลบ ภฺ)

สมาส (ต.)

 ๔/๖-๕

ลทฺธาย

อันได้แล้ว

ลภฺ+ต (ต เป็น ทฺธ ลบ ภฺ)

กิริยาวิเสสนะฆ(ต.)

 ๔/๖-๕

ลทฺธุ ํ

เพื่ออันได้

ลภฺ+ตุ ํ

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

ลทฺธุ ํ

อ.อัน..ได้

ลภฺ+ตุ ํ

นาม (ป.)

 ๔/๖-๕

ลทฺธุนฺติ

 

ลทฺธุ ํ+อิติ

อิติ กิริยา

 ๔/๖-๕

ลทฺโธ

ได้แล้ว

ลภฺ+ต (ต เป็น ทฺธ ลบ ภฺ, กัมมวาจก)

กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๕

ลภสิ

ย่อมได้

ลภ+สิ(วัตตมานา ม เอก.)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

ลภึสู

ได้แล้ว  

ลภฺ+อุ ํ (อัช. ป-พหุ,  , อุ เป็น อึสุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

โลกุตฺตรธมฺมํ

โลกุตตรธรรม

 ซึ่งธรรมอันเป็นโลกุตตระอันมีอย่าง ๙

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

เทียว

 

นิบาต

 

วฏฺฏติ

ย่อมควร

วฏฺฏ+อ+ติ (วัตตมานา ป-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

วฏฺฏตีติ                     

 

วฏฺฏติ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๑

วฑฺฒิตํ

ทรงให้เจริญแล้ว

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

วต

หนอ

 

นิบาต

 ๔/๖-๕

วตาหํ

 

วต+อหํ

สนธิ

 ๔/๖-๕

วตฺตปฺปฏิวตฺตํ

ซึ่งวัตรและวัตรตอบ  

วตฺต+ปฏิ+วตฺตํ

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๑

วตฺตึสุ

ประพฤติแล้ว

วตฺต+อุ ํ   (อัช. ป-พหุ , อุ ํ เป็น อึสุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๒

วตฺเตตฺวา

ยัง..ให้เป็นไปแล้ว

วต(เป็นไป)+เณ+ตฺวา (เหตุกัตตุ)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

วตฺถุมฺหิ

ในเรื่อง

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๕

วตฺวา

กราบทูลแล้ว   กล่าวแล้ว

วท + ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๑

วนฺทิตฺวา

ถวายบังคมแล้ว

วนฺท +ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๑

วปฺป

หว่าน

 

คุณนาม

 ๔/๖-๔

วปฺปมงฺคลกาโล  

เป็นกาลแห่งมงคลในเพราะอันหว่าน

 

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๔

วยปฺปตฺตา

ผู้ถึงแล้วซึ่งวัย

พหุ

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๔

วยปฺปตฺโต

ผู้ถึงแล้วซึ่งวัย

 

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๔

วส

ที่อยู่

 

นาม

 ๔/๖-๕

วสน

เป็นที่อยู่

 

วิกติกัตตา

 ๔/๖-๕

วสนคพฺภสฺส

แห่งห้องเป็นอยู่

 

นาม (ฉ.)

 ๔/๖-๕

วสนเคหญฺจสฺส

 

วสนเคหํ+อสฺส

สนธิ

 ๔/๖-๕

วสนฏฺฐานํ

ซึ่งที่เป็นที่อยู่

วส+น+ฐานํ   (น+ฐ เป็น ฏฺฐ , นํ มาจาก ยุ ปัจจัย)

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

วสนฏฺฐานํปิ

แม้ซึ่งที่เป็นที่อยู่

วสนฏฺฐานํ+อปิ (นํ มาจาก ยุ ปัจจัย)

สนธิ

 ๔/๖-๔

วสนตฺถาย

เพื่อประโยชน์แก่ที่เป็นที่ประทับอยู่

วสฺ+อฺนต+อตฺถ

นาม (จ.)

 ๔/๖-๔

วสาหิ

จงอยู่เถิด

วส+หิ(ปัญจี ม-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

วสิ

อยู่แล้ว

วส+อี(อัช. ป-เอก, รัสสะ อี)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

วสิมฺหา

อยู่แล้ว

วสฺ(อยู่)+อ+มฺหา(อัช ม-พหุ, ลง อิ อาคม หลังธาตุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

วสฺสํ  

ตลอดพรรษา

นปุง

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

วสฺสํ  

ผู้อยู่แล้ว

นปุง

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๔

วสฺสํ  

อ.ฝน

นปุง

นาม (ป.)

 ๔/๖-๔

วสฺสสติกตฺเถรา   วิย

เป็นราวกะว่าพระเถระผู้มีร้อยแห่งกาลฝน

อุปมา วิกติกัตตา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

วสฺสิเก

อันมีในฤดูฝน

วสฺสิก(คุณนามแท้) พหุ.

คุณนาม(ต.)

 ๔/๖-๔

วสฺสูปคเต

ผู้เข้าถึงแล้วซึ่งพรรษา

วสฺส+อุป+คมฺ+ต(ลบ มฺ ที่สุดธาตุ) (พหุ)

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๔

วเส

ในอำนาจ

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๕

วาลิกาย

ในทราย

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๕

วาสี  

มีด

 

นาม

 ๔/๖-๔

วาสีผรสุ ํ

 

วาสี+ผรสุ ํ

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

วิฆาสาโท

เป็นผู้เคี้ยวกินซึ่งของอันเป็นเดน

 

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

วิฆาสารทภาเวน

โดยความเป็นแห่งบุคคลผู้เคี้ยวกินซึ่งของอันเป็นเดน  

วิฆาสารท+ภาเวน

สมาส นาม(ต.)

 ๔/๖-๕

วิจรนฺติ

ย่อมเที่ยว

วิจร+อนฺติ(วัตตมานา. ป-พหุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๓

วิจรนฺตีติ

 

วิจรนฺติ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๓

วิจรนฺเต

เที่ยวไปอยู่

วิจรฺ+อนฺต+สิ นาม

กิริยา(ส.)

 ๔/๖-๔

วิจรนฺเต  

(ตัวบิน)เที่ยวไปอยู่

 

กิริยาวิเสสนะ(ทุ.)

 ๔/๖-๕

วิจรสิ

ย่อมเที่ยว

วิจร+สิ(วัตตมานา. ม-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

วิจรสีติ

 

วิจรสิ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๑

วิตฺถาเรตฺวา

ให้พิสดาร

วิ+ถรฺ+เณ+ตฺวา  

กิริยาวิเสสนะ, กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๑

วิทหนฺโต

จักแจงอยู่

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

วิปฺปการํ

ซึ่งประการอันแปลก

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

วิปฺปสนฺน

เลื่อมใส, ผ่องใส

 

คุณนามแท้

 ๔/๖-๔

วิปฺปสนฺเนน

อันผ่องใสแล้ว   

ต ปัจจัย

คุณนาม(ต.)

 ๔/๖-๔

วิพฺภมึสุ

สึกแล้ว

 วิ+ภม(หมุนไป)+อุ ํ (อัช. ป-พหุ , อุ ํ เป็น อึสุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๒

วิวริตฺวา

ทรงเปิดแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

วิสฺสชฺชมาเน

แก้อยู่

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

วิสฺสชฺเชนฺโต

ทรงเปล่งอยู่แล้ว

วิ+สชฺ+อนฺต+สิ นาม

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

วิสฺสฏฺฐํ    

ทรงสละแล้ว

ต ปัจจัย (กัมม.)

กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๔

วิสฺสฏฺฐา

สละแล้ว

วิ+สชฺ+ต ( ต เป็น ฏฺฐ, ซ้อน ส หน้า ธาตุ)

กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๔

วิหรนฺตา

อยู่อยู่

วิหร + อนฺต+สิ นาม (พหุ.)

กิริยาในระหว่าง(ป.)

 ๔/๖-๒

วิหรนฺโต

เมื่อประทับอยู่

วิ+หร + อนฺต+สิ นาม

กิริยาในระหว่าง(ป.)

 ๔/๖-๑

วิหารจาริกํ   

สู่ที่จาริกในวิหาร

จาริกา(การเที่ยว) - อิต

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๑

วิหารมหํ

ซึ่งการฉลองซึ่งวิหาร

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

วีชิ

พัดแล้ว

วีช(พัด)+อี(อัช.  ป-เอก, รัสสะ อี)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

วีตินาเมตฺวา

ยัง..ให้น้อมไปล่วงวิเศษแล้ว

วิ+อติ+นม+อ+เณ+ตฺวา(เหตุกัต.)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

วีสติโยชนสตมคฺคํ

สิ้นหนทางมีร้อยแห่งโยชน์ ๒๐ เป็นประมาณ

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

วีสติโยชนสตมตฺถเก

ในที่สุดแห่งร้อยแห่งโยชน์ ๒๐  

วีสติโยชนสต + มตฺถเก (ในที่สุด)(ศัพท์สมาส ไม่ออกเสียง ท.)

นาม (ส.)

 ๔/๖-๔

วีสติโยชนสติกํ

อันประกอบแล้วด้วยร้อยแห่งโยชน์ ๒๐

 

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๔

วีหี

ซึ่งข้าวเปลือก ท.

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

วุจฺจเต  

จะกล่าว

วจฺ+ย+ เต   (ท+ย ,เป็น จฺจ เป็น กัมมวาจก ย ปัจจัย)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

วุจฺจมาเน

อัน..กล่าวอยู่

วทฺ+ย+มาน+สิ นาม (กัมมวาจก ย ปัจจัย)

กิริยาสัตตมี

 ๔/๖-๑

วุจฺจมาเนปิ

แม้ อัน..กล่าวอยู่

วุจฺจมาเน+อปิ

สนธิ

 ๔/๖-๑

วุตฺตนเยเนว

 

วุตฺตํ+นเยน (ต.)+เอว

สนธิ

 ๔/๖-๕

วุตฺโต

กล่าวแล้ว  

ต ปัจจัย

กิริยาวิเสสนะ  (ป.)

 ๔/๖-๕

วุตฺถ

อยู่แล้ว

วุสฺ+ต

กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๔

วุตฺถกาเล

ในกาล..แห่ง..อยู่แล้ว

วสฺ+ต(ลบ สฺ , แปลง ต เป็น ตฺถ) + กาเล

สมาสนาม(ส.)

 ๔/๖-๔

วุตฺถวสฺสา

ผู้มีพรรษาอันอยู่แล้ว  

วสฺ+ต(ลบ สฺ , แปลง ต เป็น ตฺถ) +วสฺสา (พหุ)

สมาสคุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๔

วุตฺถานํ

ผู้อยู่แล้ว

วสฺ+ต (ลบ สฺ , แปลง ต เป็น ตฺถ) (พหุ)

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๔

เวคปฺปตฺโต

เป็นผู้ถึงแล้วซึ่งความสลดใจ

 

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

เวยฺยาวฏิกํ

ซึ่งบุรุษผู้ประกอบแล้วด้วยความขวนขวายในทาน

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

เวเสน

ด้วยเพศ

เวส (ปุง)

นาม (ต.)

 ๔/๖-๕

โวโลเกนฺโต

ทรงตรวจดูอยู่

โอ+โลก+เอ+อนฺต+สิ นาม

กิริยาในระหว่าง(ป.)

 ๔/๖-๑

สกฏ

เกวียน

 

นาม

 ๔/๖-๕

สกฏสหสฺสํ

ซึ่งพันแห่งเกวียน

 

สมาส นาม(ทุ.)

 ๔/๖-๕

สกลํ   

ทั้งสิ้น

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

สกาลสฺเสว

ต่อสมัยอันเป็นไปกับด้วยกาล

สกาลสฺสา+เอว

สนธิ

 ๔/๖-๕

สกฺกจฺจํ

โดยความเคารพ

 

 

 ๔/๖-๔

สกฺกุเณยฺยุ ํ

พึงอาจ

สกฺ+อุณา+เอยฺยุ ํ(สัตตมี ป-พหุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

สกฺโกถ

ย่อมอาจ

สกฺโก+ถ (วัตตมา ม-พหุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

สกฺขิสฺสถ   

จักอาจ  

สกฺก+อิ+สฺสถ

อาขยาต

 ๔/๖-๓

สกฺขิสฺสนฺตีติ

 

สกฺขิสฺสนฺติ+อิติ

อิติ

 ๔/๖-๕

สงฺคณฺหํ

ซึ่งการสงเคราะห์     

สํ+คณฺห

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๑

สงฺคณฺหติ

 

สงฺคหํ (ทุ.) +อิติ  

อิติ นาม

 ๔/๖-๑

สงฺคณฺหึสุ

สงเคราะห์แล้ว

สํ+คหฺ+ณหา+อุ ํ   (อัช. ป-พหุ , อุ ํ เป็น อึสุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

สงฺฆุฏฺฐํ

ป่าวร้องแล้ว

สํ+ฏฐ+ต ปัจจัย (แจกตามนาม)

กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๔

สจิตฺตกา

ผู้เป็นไปกับด้วยจิต

พหุ

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๕

สจิตฺตกาปิ

แม้ผู้เป็นไปกับด้วยจิต

สจิตฺตก+อปิ

สนธิ

 ๔/๖-๕

สจิตฺตโก

เป็นสภาพเป็นไปกับด้วยจิต

 

วิกติกตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

สจฺฉิกโรนฺโต

กระทำให้แจ้งอยู่  

สจฺฉิ+กโรนฺโต  (อนฺต+สิ นาม)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

สชฺชยึสุ

ตระเตรียมแล้ว

สชฺช+ย+อุ ํ  (อัช. ป-พหุ , อุ ํ เป็น อึสุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

สชฺเชถ

จงจัดแจง

สชฺช+เณ+ถ  (ปัญจมี.ม- พหุ, กัตตุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

สชฺเชถาติ

 

สชฺเชถ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๔

สตํ

ของสัตบุรุษ

 

นาม (ฉ.)

 ๔/๖-๒

สตสฺส

แก่ร้อย

 

สังขยานาม(จ.)

 ๔/๖-๕

สตานํ

แก่ร้อย ท.

(พหุ.)

สังขยานาม(จ.)

 ๔/๖-๕

สตานนฺติ

 

สตานํ+อิติ

อิติ สังขยา

 ๔/๖-๕

สติปฏฺฐานาทิเภเท  

อันต่างด้วยธรรมมีสติปัฏฐานเป็นต้น  

สติปฏฺฐาน+อาทิ+เภเท  

สมาส นาม(ต.)

 ๔/๖-๔

สตฺตเมสุ

ครั้งที่ ๗

 

สังขยา

 ๔/๖-๕

สตฺตสุ

 

สังขยา

 ๔/๖-๕

สตฺตาหํ

ตลอด ๗ วัน

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

สตฺตาหํ

สิ้นวัน ๗

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

สตฺติยา

ด้วยศัสตรา

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๕

สตฺถารา

อันพระศาสดา

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๑

สทฺธา

มีศรัทธา

ประธานเป็น อิตถี ลิงค์

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๔

สทฺธิวิหาริเก

ซึ่งสัทธิวิหาริก ท.

ปุง

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๑

สทฺธึ

กับ

 

นิบาต มีเนื้อความ

 ๔/๖-๔

สทฺธึ รตฺติฏฺฐานทิวาฏฺฐาเนหิ

กับด้วยที่เป็นที่พักในกลางคืนและที่เป็นที่พักในกลางวัน ท.

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๔

สธนานํ

ผู้เป็นไปกับด้วยทรัพย์

สํ+ธน(พหุ.)

คุณนาม(จ.)

 ๔/๖-๕

สนฺตกํ

ของมีอยู่

เอกวีสติ+อเนสนา+ปเภเท

นาม

 ๔/๖-๕

สนฺตกเมว

 

สนฺตกํ  (ของมีอยู่) + เอว

สนธิ

 ๔/๖-๕

สนฺติกํ   

สู่สำนัก

ปุง

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๑

สนฺติกา  

จากสำนัก

ปุง   (แต่ จาก กว่า เหตุ)

นาม (ฉ.)

 ๔/๖-๑

สนฺเต

มีอยู่

อสฺ+อนฺต+สิ นาม

กิริยา(ส.)

 

สนฺธิจฺเฉทนาทิเก

อันมีการตัดซึ่งที่ต่อเป็นต้น

สนฺธิจฺเฉทน+อาทิเก  (พหุ.)

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๓

สนฺนิปาตาเปตฺวา

ยัง..ให้ประชุมกันแล้ว

สนฺนิปาต+ณาเป+ตฺวา(เหตุกัตตุ.)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๑

สปริวาเร

ผู้เป็นไปกับด้วยบริวาร

สตฺถึ+ปริวาร (พหุ.)  

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๒

สปริวาโร

ผู้ทรงเป็นไปกับด้วยบริวาร

 

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๔

สปฺปิกรณฺฑกญฺ

ขวดอันเต็มแล้วด้วยเนยใส

สปฺปิ(เนยใส)+กรณฺฑกญฺ

สมาส

 ๔/๖-๕

สพฺพสิปฺปิโก

เป็นผู้รู้ซึ่งศิลปะทั้งปวง

นามกิตก์

วิกติกตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

สพฺพาลงฺการปฺปฏิมณฺฑิโต

ทรงประดับเฉพาะแล้วด้วยเครื่อง อลังการทั้งปวง

ต ปัจจัย

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๔

สพฺเพหิ

ด้วยทั้งปวง  

 

สัพพนาม(ต.)

 ๔/๖-๔

สมํ

ให้เป็นที่เสมอ

(วิกติกัมม)

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

สมตฺโถ นาม

ชื่อว่าผู้สามารถ

 

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๕

สมนฺนาคโต

ผู้มาตามพร้อมแล้ว

 

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๔

สมภาคิกํ   

ให้เป็นของมีส่วนเสมอ

สม+ภาค+อิก (ตัทธิต ปัจจัย) วิกติกัมม

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๔

สมเยน

โดยสมัย

ต ปัจจัย   ขยายประธาน ของ ภาววาจก

คุณนาม(ต.)

 ๔/๖-๕

สมาทปเกน

ผู้ชักชวน

ต ปัจจัย

วิกติกัตตา(ต.)

 ๔/๖-๕

สมาทปเกน

เป็นผู้-(อันบุรุษ)ผู้ชักชวน-

ต ปัจจัย

วิกติกัตตา(ต.)

 ๔/๖-๕

สมาทปิเตน

ผู้- (อันเรา)-ชักชวนแล้ว  

สํ+อา+ทยฺ (ยฺ เป็น ปฺ)+เณ+ต

คุณนาม(ต.)

 ๔/๖-๕

สมาทปิเตนาติ  

 

สมาทปิเตน+อิติ  

อิติ นาม

 ๔/๖-๕

สมาทปิโต

ผู้(อันท่าน)ชักชวนแล้ว

(ต ปัจจัย มี อิ หน้า ต เป็น กัมมวาจก) ต้องการ ตติยาวิภัติ

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๕

สมาทเปติ

ย่อมชักชวน

สํ+อา+ทา(ให้)+ณาเป+ติ(วัตตมา ป-เอก, นิคคหิต เป็น ม , ลบ ณ , ลบ อา ที่ ทา และ ณาเป)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

สมาทเปตฺวา

ชักชวนแล้ว

สํ+อา+ทา+ณาเป+ตฺวา  (กัตตุ)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

สมีเป

 

ในที่ใกล้

นาม (ส.)

 ๔/๖-๕

สมุฏฺฐาเปสุ ํ   

ยัง..ให้ตั้งขึ้นพร้อมแล้ว

สํ+ อุ+ฐา+ ณาเป+ อุ ํ+ส (อัช.เหตุกัตตุ ณาเป ปัจจัย,  อํ เป็น ม ซ้อน ฏ หน้า ฐา)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

สมุฏฺฐิตา

ตั้งขึ้นพร้อมแล้ว

สํ+อุ+ฐา+ ต (  อา เป็น อิ)

อาขยาต

 ๔/๖-๒

สมฺปฏิจฺฉิตฺวา

รับพร้อมแล้ว  

สํ+ปฏิจฺฉิ+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๒

สมฺปตฺตํ

ผู้ถึงพร้อมแล้ว

 

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๕

สมฺปตฺติโย

อ. สมบัติ ท.

(แจกแบบ รตฺติ) พหุ

นาม (ป.)

 ๔/๖-๕

สมฺปตฺติสทิสํ

อันเช่นกับด้วยสมบัติ

สมฺปตฺติ+สทิส

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๔

สมฺปาเทตุ ํ

เพื่ออัน ยัง..  ให้ถึงพร้อม  

สํ +ปท + เณ +ตุ ํ  (เหตุกัตตุ.)

กิริยาในระหว่าง(จ.)

 ๔/๖-๕

สมฺปาเทตฺวา

ยัง..ให้ถึงพร้อมแล้ว

(เหตุกัตตุ.)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

สมฺปาเทถ

จงให้ถึงพร้อม

สํ+ปท+เณ+ถ  (ปัญจมี ม-พหุ, อกัมมธาตุ,เหตุกัตตุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

สมฺปาเทถาติ

 

สมฺปาเทถา+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๔

สมฺม

ผู้มีธุระอันเสมอ, ผู้สหาย

 

อาลปนะ คุณ

 ๔/๖-๕

สมฺมชฺชนฺโต   

กวาดอยู่

สํ+มชฺช+อ+อนฺต+สิ นาม

กิริยาในระหว่าง(ป.)

 ๔/๖-๑

สมฺมชฺชิตฺวา

กวาดแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

สมฺมสนฺโต

พิจารณาอยู่

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

สมฺมา

โดยชอบ

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๑

สมฺมาสมฺพุทฺโธ

เป็นพระอรหันต์ เป็นผู้ตรัสรู้แล้วด้วยดีโดยชอบ

 

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๔

สมฺมุขาคตํ

ผู้มาแล้วในที่พร้อมหน้า

ต ปัจจัย

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๕

สยํ     

เอง

 

นิบาต

 ๔/๖-๔

สยมานา  

นอนอยู่

สย+มาน

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

สยเมว  

 

สยํ+เอว

นิบาต

 ๔/๖-๔

สรทณฺฑกํ

ผู้ยังคันแห่งลูกศร

 

คุณนาม  (ทุ.)

 ๔/๖-๕

สรทณฺฑโก  

ชื่อว่าผู้กระทำซึ่งลูกศร

 

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๕

สรนฺโต      

ระลึกถึงอยู่

สร+อนฺต+สิ นาม

กิริยาในระหว่าง(ป.)

 ๔/๖-๑

สรามิ

ย่อมระลึก

สร+มิ (วัตตมานา อุต-เอก ทีฆ ที่สุดธาตุ )

อาขยาต

 ๔/๖-๑

สรามีติ    

 

สรามิ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๑

สริตฺวา

ระลึกถึงแล้ว

สรฺ+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๑

สรีรกิจฺจํ

ซึ่งกิจด้วยพระสรีระ

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

สรีรโต

จากพระสรีระ

โต ปัจจัย

ปัจจัย

 ๔/๖-๔

สลกฺเขตุ ํ   

เพื่ออันทรงกำหนด

สํ+ลกฺข(กำหนด)+เณ+ตุ ํ   

นาม (จ.)

 ๔/๖-๔

สลฺลกฺเขตฺวา

ยัง..ให้กำหนดแล้ว

สํ+ลกฺข+เณ+ตฺวา(เหตุกัตตุ.)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

สุปฏิปนฺโน      

ปฏิบัติดีแล้ว   

ต ปัจจัย ทำหน้าที่ กิริยาคุมพากย์ ผันตามประธาน

กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๔

สฺวากฺขาโต   

ตรัสดีแล้ว  

ต ปัจจัย ทำหน้าที่ กิริยาคุมพากย์ ผันตามประธาน

กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๔

สํวิทหถ

จงจัดแจง

สํ+วิ+ธา+อ+ถ  (ปัญจมี ม-พหุ, ธา เป็น ทห)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

สํวิธานํ

ซึ่งการจักแจง

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

สํเวคปฺปตฺโต

เป็นผู้ถึงแล้วซึ่งความสลดใจ

 

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

สํสรนฺโต

ท่องเที่ยวไปอยู่

สํสาร+อนฺต+สิ นาม

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

สสฺสกมฺมํ

ซึ่งการงานในเพราะข้าวกล้า

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

สํหริตฺวา

รวบรวมแล้ว

สํ+หรฺ+อิ+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

สหสฺสกูฏาคารปริวารํ

มีเรือนยอดพันหนึ่งเป็นเครื่องล้อม

สหสฺส+กูฏ+อาคาร+ปริวาร

นาม (ต.)

 ๔/๖-๔

สหสฺสมตฺตา

มีพันเป็นประมาณ

สหสฺส+มตฺต(พหุ.) ปุง

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๔

สหสฺสมตฺเต

มีพันเป็นประมาณ

สหสฺส+มตฺต(พหุ.) ปุง

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๔

สหสฺสมูเลน

มีราคาพันหนึ่ง

เอก

คุณนาม(ต.)

 ๔/๖-๔

สาขาวิฏปปลาสานิ

กิ่งและคาคบและใบ ท.

นปุ ํ

นาม (ป.)

 ๔/๖-๔

สาฏเกน

ด้วยผ้าสาฎก

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๔

สามเณราติ

 

สามเณร+อิติ

อิติ นาม

 ๔/๖-๕

สามิ

ข้าแต่นาย

 

อาลปนะ นาม

 ๔/๖-๕

สายณฺหสมเย   

ในสมัยเป็นที่สิ้นไปแห่งวัน

สายณฺห+สมเย   

นาม (ส.)

 ๔/๖-๑

สาวกสงฺโฆ

หมู่แห่งสาวก ของพระผู้มีพระภาคเจ้า  , พระสงฆ์สาวก             

 

นาม (ป.)

 ๔/๖-๔

สาวตฺถิยํ

ในเมืองชื่อว่าสาวัตถี

อิตถีลิงค์

นาม (ส.)

 ๔/๖-๑

สาสนาหรณตฺถาย

สาสนํ+อาหรณ+อตฺถาย  

เพื่อประโยชน์แก่อันนำมาซึ่งข่าวสาส์น

นาม (จ.)

 ๔/๖-๔

สิกฺขาเปตุ ํ  

เพื่ออัน..ให้ศึกษาได้

สิกฺข+ณาเป+ตุ ํ   (กัตตุ) กิริยาวิเสสนะ

นามกิตก์(จ.)

 ๔/๖-๓

สิฏฺฐ ํ

พร่ำสอนแล้ว

สิสฺ+ต  (ลบที่สุดธาตุ , เป็น ฏฺฐ เป็น กัมมวาจก)

กิริยาวิเสสนะ

 ๔/๖-๑

สิริสยเน  

บนที่เป็นที่นอนอันเป็นสิริ

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๕

สิสฺ

คำสอน

 

นาม

 ๔/๖-๑

สีฆมาคจฺฉติ

 

สีฆ+อาคจฺฉติ

สนธิ

 ๔/๖-๕

สุขํ

สุข

 

นาม (ป.)

 ๔/๖-๔

สุขนฺติ

 

สุขํ+อิติ

อิติ นาม

 ๔/๖-๔

สุขสาสนํ

ซึ่งข่าวสาส์นอันนำมาซึ่งความสบาย

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

สุขุมวตฺถนิวตฺถา

มีผ้าเนื้อละเอียดอันนุ่งแล้ว

สุขุม+วตฺถ+นิ+วตฺถา  (ต ปัจจัย)

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๕

สุณนฺโต

ฟังอยู่

 สุ (ฟัง)+ณา+อนฺต+สิ นาม

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

สุณิสฺสาม

จักฟัง

สุ+ณ+อิ+สฺสาม  (ภวิสสันติ. ม-พหุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

สุณิสฺสามาติ

 

สุณิสฺสาม+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๔

สุทินฺนสฺส

ทรงถวายดีแล้ว

สุ+ทา+ต

กิริยาวิเสสนะ  (ฉ.)

 ๔/๖-๕

สุทฺธสาลิตณฺฑุลนาฬิญฺ

ทะนานแห่งข้าวสารแห่งข้าวสาลีอันหมดจดแล้ว

 

สมาส

 ๔/๖-๕

สุปฏิปนฺโน

ปฏิบัติดีแล้ว

ต ปัจจัย

กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๔

สุปฺปมุสลาทีนิ

มีกระด้งและสากเป็นต้น

สุปฺปมุสล+อาทีนิ

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๕

สุโภชนํ  

ซึ่งโภชนะอันดี

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

สุวโจ

เป็นผู้อันบุคคลพึงว่าได้โดยง่าย,  เป็นผู้ว่าง่าย

 

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๑

สุหิโต

เป็นผู้อิ่มดีแล้ว

สุหิ+ต

วิกติกตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

สฺวากฺขาโต

ตรัสดีแล้ว

ต ปัจจัย

กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๔

สฺวาตนาย

เพื่อภัตรบริโภคอันมีในวันพรุ่ง

 

นาม (จ.)

 ๔/๖-๕

เสติ        

ย่อมอยู่     

สี(นอน)+ติ(วัตตมา ป-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

เสนาสนฺตุฏฺฐุ ํ

ผู้ไม่ทรงยินดีพร้อมแล้ว

เสนา+สํ+ตุฏฺฐุ ํ

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๑

เสนาสนกรณตฺถาย

เพื่อประโยชน์แก่การกระทำซึ่งเสนาสนะ

เสนาสน+กรณ(ยุ ปัจจัย) +อตฺถาย  (จ. วภัตติ)

นาม (จ.)

 ๔/๖-๔

เสฺว

ในวันพรุ่ง

 

นิบาต

 ๔/๖-๓

เสวสฺสุ     

จงคบ

เสว(เสพ)+สฺสุ(ปัญจมี ม-เอก อัตโนบท)

อาขยาต

 ๔/๖-๓

เสสา

ผู้เหลือ

พหุ

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๔

เสสิตฺถิโยปิ

แม้ อ. หญิงผู้เหลือ ท.

เสส+อิตฺถิโย+อปิ

สนธิ

 ๔/๖-๔

โสเธตฺวา

ชำระแล้ว

โสเธ+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

โสวณฺณมยานิ

สำเร็จแล้วด้วยทอง

(อี อัช ป-เอก รัสสะ อี)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

โสสฺสามิ

 

สุ+สฺสามิ  (ภวิส ม-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

โสสฺสามีติ

 

โสสฺสามิ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๔

หรณาการํ   

ซึ่งอาการคืออันนำไป

หรฺ+อาการ

สมาส นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

หราเปตฺวา

ยัง..ให้นำมาแล้ว

หรฺ+ณาเป+ตฺวา (เหตุกัตตุ)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

หรึสุ

นำไปแล้ว

หรฺ+อุ ํ   (อัช. ป-พหุ , อุ ํ เป็น อึสุ)

อาขยาต

 

หิตฺวา   

ละแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

หิยฺโย

ในวันวาน

 

นิบาต

 ๔/๖-๕

เหฏฺฐา

ในภายใต้

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๕

โหติ

ย่อมเป็น

หุ+ติ  (วัตตมานา. ป-เอก, อุ เป็น โอ)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

อกตตฺตา

เพาะความที่- (แห่ง..) ไม่กระทำแล้ว

อ+กรฺ+ต+ตา(ตา ปัจจัย ภาวตัทธิต แจกเป็น ต.   ต้องการ ฉ. )

สมาส

 ๔/๖-๕

อกตฺวา

ไม่กระทำแล้ว

น+กรฺ+ตฺวา(กรฺ ธาตุ  เป็น วิกติกัมม, เปลี่ยน น เป็น อ)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

อกํสุ

ได้กระทำแล้ว

อ+กรฺ+อุ ํ(อัช. ป-พหุ, อุ ํ เป็น อํสุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๒

อกาสิ

ได้กระทำแล้ว

อ+กรฺ+อี(อัช ป-เอก, รัสสะ อี ลง ส, กัมมวาจก )

อาขยาต

 ๔/๖-๔

อกฺโกสติ

ย่อมด่า  

อ+กุส+อ+ติ  (วัตตมา. ป-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๓

อกฺโกสติเยว

 

อกฺโกสติ+เอว

สนธิ

 ๔/๖-๓

อกฺโกสนฺตํ  

ผู้ด่าอยู่

อ+กุส+อ+อนฺต+สินาม  (นปุง แจกแบบ กุล)

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๓

อกฺขิโกฏิยา

ด้วยที่สุดแห่งนัยน์ตา

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๕

อคมํสุ

ได้ไปแล้ว

อ+คมฺ+อุ ํ(อัช. ป-พหุ , อุ ํ เป็น อํสุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

อคมาสิ

ได้เสด็จไปแล้ว  

อ+คมฺ(ทีฆะ)+อี (อัช. ,ป-อ ,รัสสะ อี, ลง ส อาคม)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

อคาหยิ               

ยัง..ให้จับแล้ว          

อ+คหฺ+ณย+อี(เหตุกัตตุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

อคฺคสาวกมฺหา

พระอัครสาวก

 

นาม (ปญฺ.)

 ๔/๖-๓

อคฺคสาวกมฺหาติ

 

อคฺคสาวก+อมฺห+อิติ       

อิติ นาม

 ๔/๖-๓

อคฺคเหสิ  

ได้ถือเอาแล้ว

อ+คห+อี (อัช.ป-เอก, รัสสะ อี  ลง ส อาคม)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

อคฺคา       

ปลาย ท.

พหุ

นาม (ป.)

 ๔/๖-๔

อจลสฺสทฺธาย

ใน ศรัทธาอันไม่หวั่นไหว

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๔

อชานํ

เป็นที่ไม่รู้  

(เป็นที่ ออกจาก ยุ ปัจจัย)

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

อชานนสิปฺปํ

ชื่อ อ. ศิลปะเป็นที่ไม่รู้  

อชานํ (ยุ ปัจจัย)+สิปฺปํ

นาม (ป.)

 ๔/๖-๕

อชฺช

ในวันนี้

 

นิบาต

 ๔/๖-๕

อชฺฌาสยํ

ซึ่งอัธยาศัย

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

อญฺญํ

อื่น

 

สัพพนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๓

อญฺญมญฺญํ   

ยังกันและกัน

 

สัพพนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๔

อญฺญมญฺญสฺส

ของกันและกัน(ทำด้วยกัน)

อญฺญํ + อญฺญ

สนธิ

 ๔/๖-๕

อญฺญาตกเวเสน

ด้วยเพศอันใคร ๆ ไม่รู้แล้ว

อ+ญาตก+เวเสน

สมาส (ต.)

 ๔/๖-๕

อญฺโญ

รูปอื่น

 

นิบาต

 ๔/๖-๕

อฏฺฐาเน

ในฐานะอันไม่ สมควร

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๓

อฏฺฐาสิ

ได้ตั้งแล้ว, ได้ยืนแล้ว

อ+ฐา+อี(อัช. ,ป-อ ,รัสสะ อี, ลง ส อาคม)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

อฑฺฒเตยฺยานิ

ร้อย ท. ที่ ๓ ด้วยทั้งกึ่ง = 100*2.5   = 250

พหุ

นาม (ต.)

 ๔/๖-๔

อฑฺฒโยชนํ

กึ่งแห่งโยชน์

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

อติกิลเมยฺย

พึงลำบากยิ่ง

อติ+กิลม+เอยฺย(สัตมี ป-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

อติกฺกมิตฺวา

ครั้นเสด็จก้าวล่วงแล้ว

อติ+กมฺ+ตูนาทิ(ซ้อน กฺ กิริยา , ตูนาทิ เป็น ย , มยฺ เป็น มฺม)

กิริยาในระหว่าง  

 ๔/๖-๔

อติทุคฺคตภาเวเนว

 

อติ+ทุคฺคต+ภาเวน+เอว

สนธิ

 ๔/๖-๕

อติพหุ ํ

อันมากเกิน

 

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๔

อติเรกตรํ

ให้ยิ่งกว่า

อติเรก+ตรํ   ตร = กว่า

คุณนาม

 ๔/๖-๔

อติวิย

เกินเปรียบ

 

คุณนาม วิเสส

 ๔/๖-๑

อตีเต

ในกาลอันล่วงไปแล้ว(กาลสัตตมี)

 

นิบาต

 ๔/๖-๔

อตฺตโน

เพื่อตน  

 

สัพพนาม(จ.)

 ๔/๖-๑

อตฺตโน    อตฺตโน

ของตน ๆ

 

สัพพนาม(ฉ.)

 ๔/๖-๔

อตฺถ

ย่อมเป็น

อส+ถ(วัตตมา ม-เอก, ถ เป็น ตฺถ ลบที่สุดธาตุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

อตฺถิ

มีอยู่ , ย่อมมี

อสฺ+ติ(วัตตมา. ป-เอก, ติ เป็น ตถิ, ลบที่สุดธาตุ ) ใช้แทน โหติ ได้

อาขยาต

 ๔/๖-๓

อตฺโถ    

อ.ความต้องการ

 

นาม (ป.)

 ๔/๖-๔

อตฺโถติ

 

อตฺโถ(ป.)+อิติ

อิติ นาม

 ๔/๖-๕

อถ

ครั้งนั้น

 

นิบาต กาลสัตตมี

 ๔/๖-๑

อถสฺส

 

อถ(ครั้งนั้น)+อสฺส(นั้น)  (นิยมใช้ อสฺส แทน อสฺสา)

สนธิ

 ๔/๖-๕

อเถกทิวสํ  

ครั้งนั้น ในวันหนึ่ง      

อถ+เอก+ทิวสํ    (แปลเป็น ส.)

นิบาต+นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๑

อทตฺวา

ไม่ถวายแล้ว

อ+ทา+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

อทํสุ

ได้ให้แล้ว

อ+ทา+อุ ํ(อัช. ม-พหุ, อุ ํ เป็น อํสุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

อทฺทส    

ได้ทรงเห็นแล้ว

ทิสฺ+อ+อา(หิยัตตนี ป-เอก, ลบ อิ ที่ ทิส, ลง อ  อา คม,ซ้อน ท หน้า ธาตุ,รัสสะ อา)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

อทฺธานกิลนฺตา

เป็นผู้เหน็ดเหนื่อยแล้วในหนทางไกล

อทฺธาเน+กิลนฺตา(ต ปัจจัย) (พหุ.)

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๔

อธิการํ  

ซึ่งคุณอันบุคคลพึงกระทำยิ่ง, ซึ่งอธิการ

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๑

อธิวาสยึสุ

ยัง..ให้อยู่ทับแล้ว

อธิ+วส(อยู่)+ณย+อุ ํ   (อัช. ป.-พหุ., อุ ํ เป็น อึสุ, เหตุกัตตุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

อธิวาเสถ

ยัง..จงให้อยู่ทับเถิด

อธิ+วสฺ(อยู่)+เณ+ถ  (ปัญจมี ม-พหุ, ทีฆ ต้นธาตุ  ลบ ณ, เหตุกัตตุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

อธิวาเสสิ

ยัง..ให้อยู่ทับแล้ว

อธิ+วส(อยู่)+เณ+สิ  (อัช. ,ป-อ ,รัสสะ อี, ลง ส อาคม, เหตุกัตตุ เณ ปัจจัย)

อิติ นาม

 ๔/๖-๕

อธุนา

โดยกาลไม่นาน

 

นิบาต

 ๔/๖-๕

อนจฺฉริยํ

ไม่น่าอัศจรรย์

น+อจฺฉริยํ   ( น หน้าสระ เป็น อน)

กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๔

อนาปชฺชิตฺวา

ไม่ถึงทั่วแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

อนาวาสํ

ให้เป็นประเทศมิใช่ประเทศเป็นที่อาศัยอยู่        

 

วิกติกัมม(ทุ.)

 ๔/๖-๒

อนาวาสํ

ให้เป็นประเทศมิใช่อาวาส

 

วิกติกัมม(ทุ.)

 ๔/๖-๒

อนิมนฺเตตฺวา

ไม่ทรงนิมนต์แล้ว

อ+นิมนฺต+เณ+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

อนิมนฺเตตฺวาว

 

อนิมนฺเตตฺวา+ว(เทียว)

สนธิ

 ๔/๖-๔

อนุ

น้อย, ภายหลัง, ตาม

 

อุปสัค

 ๔/๖-๑

อนุกมฺปํ

ซึ่งความเอ็นดู

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

อนุคจฺฉิ

ตามเสด็จแล้ว

 อนุ+คจฺฉ+อี (อัช. ,ป-อ ,รัสสะ อี)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

อนุจฺฉวิกํ    

อันสมควร

 

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๔

อนุปุพฺพีกถา

วาจาเป็นเครื่องกล่าวโดยลำดับ

 

นาม (ป.)

 ๔/๖-๔

อนุปุพฺเพน

ตามลำดับ

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๔

อนุปฺปาเทตฺวา

ไม่ให้เกิดขึ้นแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

อนุปฺปาเทตฺวาว  

 

อน+อุปฺปาเทตฺวา+ว

สนธิ

 ๔/๖-๕

อนุพนฺธมาโน

ติดตามอยู่

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

อนุภวนฺติ

ย่อมเสวย

(วัตตมา ป-พหุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

อนุภวิตฺวา

เสวยแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

อนุภวึสุ

เสวยแล้ว

อนุ+ภู+อ+อุ ํ (อัช. ป-พหุ, อุ ํ เป็น อึสุ,อู เป็น อุ พฤทธิ  เป็น โอ เป็น อว)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

อนุสาเรน  

ตามแนว

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๔

อนุสาสถ

จงตามสอน  

อนุ(ตาม)+สาส(สอน)+ถ  (ปัญจมี ม-พหุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

อนุสาสนฺโต

ผู้ตามสอนอยู่

อนุสาส+อนฺต+สิ นาม

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๒

อนุสาสิ

ตามสอนแล้ว

อนุ+สาส+อี(อัช. ป-เอก., รัสสะอี ลง ส อาคม)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

อนุสาเสยฺย

พึงตามสอน  

อนุ(ตาม)+สาส(สอน)+อยฺย(สัตตมี ป-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๒

อนุสฺสรนฺโต   

ทรงตามระลึกถึงอยู่

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

อนุสฺสริตฺวา

ทรงตามระลึกถึงแล้ว

อนุ+ สรฺ+อิ+ตฺวา  (ซ้อน ส หน้าธาตุ)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

อนฺตกิริยาย

เพื่ออันกระทำซึ่งที่สุด

 

นาม (จ.)

 ๔/๖-๔

อนฺตร

ในระหว่าง

 

นิบาต

 ๔/๖-๕

อนฺตราปเณ

ในระหว่างแห่งร้านตลาด

อนฺตร+อาปเณ(แปลเป็นแห่ง)

สมาส (ส.)

 ๔/๖-๕

อนฺเตวาสิโก

อ.อันเตวาสิก

ปุง

นาม (ป.)

 ๔/๖-๑

อนฺเตวาสิโกติ

 

อนฺเตวาสิโก+อิติ

อิต นาม

 ๔/๖-๑

อโนชปุปฺผวณํ

เป็นพระสรีระมีวรรณะเพียงดังวรรณะแห่งดอกอังกาบนั่นเทียว

 

วิกติกัตตา(ทุ.)

 ๔/๖-๔

อโนชปุปฺผวณฺณเมวสฺสา

เป็นพระสรีระมีวรรณะเพียงดังวรรณะแห่งดอกอังกาบนั่นเทียว

อโนชปุปฺผวณฺณํ+เอว+อสฺส(นั้น)

สนธิ

 ๔/๖-๔

อโนชปุปฺผวณฺณํเยว

เป็นสรีระมีสีเพียงดังสีแห่งดอกอังกาบ

อโนชปุปฺผวณฺณํ+ เอว

สมาส วิกติกัตตา

 ๔/๖-๔

อโนชปุปฺผวณฺเณน

มีสีเพียงดังสีแห่งดอกอังกาบ

 

คุณนาม(ต.)

 ๔/๖-๔

อโนชาเตฺววสฺสา

 

 อโนชา+อิติ+อสฺสา

สนธิ

 ๔/๖-๔

อโนชาเทวี  นาม

เป็นผู้ทรงพระนามว่าอโนชาเทวี

 

วิกติกัตตา

 ๔/๖-๔

อโนชาเอว

 

อโนชา+เอว             

สนธิ

 ๔/๖-๔

อโนนเตน

ผู้ไม่น้อมลงแล้ว

อ+โอ+นม(น้อม) +ต (ม+ต กลายเป็น นต)

คุณนาม (ต.)

 ๔/๖-๕

อปณฺฑิตานํ

ผู้มิใช่บัณฑิต

อ+ปณฺฑิตานํ

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๒

อปณฺฑิตานํเยว

ผู้มิใช่บัณฑิต นั่นเทียว

อ+ปณฺฑิตานํ+เอว

สนธิ

 ๔/๖-๒

อปรํ    

อื่นอีก

 

ปัจจัย

 ๔/๖-๔

อปหริตํ

ให้เป็นที่นำไปปราศแล้ว

อป(ปราศ)+หรฺ(นำไป)+ต+สิ นาม  (ลง อิ อาคม หน้า ต)

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๑

อปหริตํ

นำไปปราศแล้ว

อป(ปราศ)+หรฺ(นำไป)+ต+สิ นาม  (ลง อิ อาคม หน้า ต) (กัมมวาจก)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

อปิ

แม้ , บ้าง

 

นิบาต

 ๔/๖-๑

อปิจ

อีกอย่างหนึ่ง

 

นิบาต

 ๔/๖-๕

อปฺปโหนฺเต

ไม่เพียงพออยู่

อปฺปโห+อนฺต+สิ นาม

กิริยา (ส.)

 ๔/๖-๔

อพฺภุคฺคนฺตฺวา    

เหาะขึ้นไปแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

อภิกฺขณํ

เนืองๆ

 

นิบาต

 ๔/๖-๑

อภิรุหิตฺวา

เสด็จขึ้นเฉพาะแล้ว

อภิ+รุห(ขึ้น) + อิ(ไม่ลบที่สุดธาตุ) +ตฺวา   

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

อภิหฏํ

นำไปเฉพาะแล้ว

อภิ(เฉพาะ)+หรฺ(นำไป)+ต+สิ นาม ( ต เป็น ฏ)   (กัมมวาจก)

วิเสสนะ(ทุ.)

 ๔/๖-๑

อภิหฏสกฺการสมฺมานา

มีสักการะและสัมมานะ  นำไปเฉพาะแล้ว

อภิ+หรฺ+สกฺการ+สมฺมานา(ต ปัจจัย สกัมมธาตุ)

สมาส คุณนาม (ต.)

 ๔/๖-๔

อมจฺจสหสฺสปริวุโต

ผู้อันพันแห่งอำมาตย์แวดล้อมแล้ว

อมจฺจสหสฺส+ปริวุโต(ต ปัจจัย)

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๔

อมฺมตาตา

ดูก่อนแม่และพ่อ ท.

(พหุ.) (แปล แม่ ขึ้นก่อน)

อาลปนะ

 ๔/๖-๕

อมฺห

ย่อมเป็น

อสฺ+ม  (ม เป็น มฺห ลด ท้ายธาตุ )

อาขยาต

 ๔/๖-๔

อมฺหากํ

เมื่อเรา ท.

อมฺห ศัพท์ พหุ.

นาม (ฉ.) อนาทร

 ๔/๖-๔

อมฺหากํ

ของเรา ท.     

อมฺห ศัพท์ พหุ.

สัพพนาม(ฉ.)

 ๔/๖-๓

อมฺหิ

ย่อมเป็น  ย่อมมี

อสฺ+มิ (มิ เป็น มฺหิ ลบที่สุดธาตุ) ใช้แทน โหมิ

อาขยาต

 ๔/๖-๓

อยํ

นี้  

อิม ศัพท์  ปุง/อิต

สัพพนาม(ป.)

 ๔/๖-๑

อยนฺเต

 

อยํ + เต

สนธิ

 ๔/๖-๕

อยฺยปุตฺเตน

ด้วยพระลูกเจ้า

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๓

อยฺยสฺส

แก่พระผู้เป็นเจ้า

อยฺย

นาม (จ.)

 ๔/๖-๔

อยฺยาติ

 

อยฺยา+อิติ

อิติ อาลปนะ

 ๔/๖-๕

อรหตฺตํ

ซึ่งความเป็นแห่งพระอรหันต์  , ซึ่งพระอรหันต์

(ต ปัจจัย)

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

อรหา      

เป็นพระอรหันต์

 

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๑

อริยปฺปเวทิเต  

อันพระอริยเจ้าประกาศแล้ว  

อริย+ป+วิทฺ(รู้)+ต(ต ปัจจัย สกัมมธาตุ)

คุณนาม(ส.)

 ๔/๖-๔

อริยผลานิ

ซึ่งอริยผล ท.

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๑

อลชฺชิโน

เป็นผู้ไม่มีความละอาย

อ+ลชฺชี(คุณนาม   ปุ ํ อี-แจกแบบ เสฏฺฐี)

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๒

อลภมาโน

เมื่อไม่ได้  

อ+ลภ+มาน+สิ นาม

กิริยาในระหว่าง(ป.)

 ๔/๖-๑

อวตฺวา

ไม่กล่าวแล้ว

อ+วทฺ+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

อวตฺวาว

 

อวตฺวา+ว    

สนธิ

 ๔/๖-๕

อวสฺสโย  

เป็นที่อาศัย

กัมมวาจก

วิกติกัมมะ

 ๔/๖-๕

อวิทูเร

ในที่ไม่ไกล

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๔

อวิสหนฺตา

ไม่อาจอยู่, ไม่สามารถ, ไม่ครอบงำ

น+วิ +สหฺ+อนฺต+สิ นาม (อนฺต ปัจจัย  แจกแบบ กญฺญา)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

อเวลาย

ในสมัยมิใช่เวลา

อเวลา

นาม (ส.)

 ๔/๖-๔

อสกฺโกนฺโต

ไม่ทรงอาจอยู่

อ+สกฺโก+อนฺต+สิ นาม (วัตตมา ป-พหุ)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

อสตํ

ของอสัตบุรุษ

 

นาม (ฉ.)

 ๔/๖-๒

อสมฺมฏฺฐฏฺ

ไม่กวาดแล้ว

 

กิริยาวิเสสนะ

 ๔/๖-๕

อสมฺมฏฺฐฏฺฐานํ

ซึ่งที่-(อัน..)-ไม่กวาดแล้ว  

พหุ

สมาส นาม(ทุ.)

 ๔/๖-๕

อสลฺลกฺเขตฺวา

ไม่ทรงกำหนดแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

อสิ

ย่อมเป็น

อสฺ+ติ(วัตตมา ป-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

อสุกกุเล   นาม

ชื่อในตระกูลโน้น

 

นาม

 ๔/๖-๕

อสฺมิ

ย่อมเป็น

อสฺ+มิ(วัตตมา อุ-เอก)

อาขยาต

 

อสฺส

ม้า

(อสฺส, เอยฺยาสิ, อสฺส)

นาม

 ๔/๖-๔

อสฺสชิปุนพฺพสุเก

ซึ่งภิกษุชื่อว่าอัสสชิและภิกษุชื่อว่าปุนัพพสุกะ ท.

พหุ.

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๒

อสฺสปิฏฺฐิโต

จากหลังแห่งม้า

 

ปัจจัย

 ๔/๖-๔

อสฺสมารุยฺห

 

อสฺสํ (สู่ม้า)+อารุยฺห  (เสด็จขึ้นแล้ว)

สนธิ

 ๔/๖-๔

อสฺสสหสฺเสน

ด้วยพันแห่งม้า

อสฺส+สหสฺเสน

นาม (ส.)

 ๔/๖-๔

อสฺสาโรหานํ

ผู้ขึ้นสู่ม้า

 

คุณนาม  (จ.)

 ๔/๖-๔

อหนฺทานิ

 

อหํ + อิทานิ

สนธิ

 ๔/๖-๕

อหเมว

 

อหํ+เอว

สนธิ

 ๔/๖-๔

อหุตฺวา  

ไม่เป็น

อ+หุตฺวา  

กิริยา วิกติ

 ๔/๖-๕

อเหสุ ํ

ได้เป็นแล้ว

อ+หุ+อ+อุ ํ+ส (อัช. ป-พหุ, อุ เป็น โอ เป็น เอ)

อาขยาต

 ๔/๖-๒

อเหสุนฺติ

 

อเหสุ ํ + อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๔

อโหสิ     

ได้เป็นแล้ว

อ +หุ+อ+อี(อัช.ป-เอก, รัสสะ อี+ส อาคม, อุ เป็น โอ)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

อากฑฺฒิตฺวา

คร่ามาแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

อากาสโต

จากอากาศ

 

ปัจจัย

 ๔/๖-๕

อากาเสน

โดยอากาศ

อากาส

นาม (ต.)

 ๔/๖-๔

อากาเสเนว   

 

อากาเสน+เอว

สนธิ

 ๔/๖-๔

อาคจฺฉสิ

ย่อมมา

อา+คมฺ+สิ(อัช.  ป-เอก, รัสสะ อี  ลง ส อาคม,  ม เป็น จฺฉ)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

อาคต

มาแล้ว

อา+คมฺ+ต (ลบ มฺ)

กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๔

อาคตการณํ  

ซึ่งเหตุ-แห่ง ... -มาแล้ว

อาคต+การณํ    เป็น ต ปัจจัย อกัมมธาตุ สมาสศัพท์ เรียกหา ฉ.

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

อาคตกฺขเณเยว

 

อาคต (ต ปัจจัย) + ขณ + เอว

สนธิ

 ๔/๖-๔

อาคตตฺถ

 

อาคต+อตฺถ(อสฺ+ถ)

สมาส

 ๔/๖-๔

อาคตาติ    

 

อาคต+อิติ  

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๔

อาคเตตฺถ    

อาคโต+เอตฺถ(ใน..นี้)

 

สมาส

 ๔/๖-๔

อาคโต

เป็นผู้มาแล้ว

ปุง

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

อาคโตสีติ

 

อาคโต+อสิ+อิติ

อิติ

 ๔/๖-๕

อาคนฺตุก

ภิกษุผู้จรมา

 

นาม

 ๔/๖-๕

อาคนฺตุกทานานิ

ซึ่งทานเพื่อภิกษุผู้จรมา ท.

อาคนฺตุก+ทาน (พหุ. นปุ ํ)

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

อาคมนํ

ซึ่งการมา  (แห่ง..)

ยุ ปัจจัย ต้องการ ฉ.

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

อาคมนภาวํ

ซึ่งความเป็นคืออันเสด็จมา

ยุ ปัจจัย ของ ภาว แปลว่า ความเป็นคืออัน/การ

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

อาจิกฺขิตฺวา

บอกแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

อาณาเปสิ

ยัง...ให้รู้ทั่วแล้ว

อาณ+ณาเป+อี  (อัช ป-เอก, รัสสะอี)

อาขยาต

 ๔/๖-๓

อาทาย

พาเอาแล้ว

อา+ทา+ตูนาทิ ( ตูนาทิ เป็น ย)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๑

อาทิกํ

มีเป็นต้น, เป็นต้น

 

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๒

อาทิโต   

แต่ต้น

อาทิ +โต

ปัจจัย นาม

 ๔/๖-๕

อาทึ

ให้เป็นต้น

อาทิ (เป็นต้น)(วิกติกัมม)

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

อานุภาเวน

ด้วยอานุภาพ

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๔

อานุสาเสยฺย

พึงตามสอน  

อนุ+สาส+อยฺย(ภวิส ป-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

อาปณ

ร้านตลาด(จะแปลเป็น แห่ง)

 

นาม

 ๔/๖-๕

อาม

พระเจ้าข้า, เออ

 

นิบาตบอกความรับ

 ๔/๖-๑

อามนฺเตตฺวา

ตรัสเรียกมาแล้ว

อา+มนฺต(ปรึกษา)+เณ+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๒

อามาวุโสติ

 

อาม+อาวุโส+อิติ

อิติ

 ๔/๖-๕

อายสฺมนฺตํ

ผู้มีอายุ         

 

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๑

อายุหปริโยสาเน

ในกาลเป็นที่สุดลงรอบแห่งอายุ

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๕

อารทฺธวีริโย    

ผู้มีความเพียรอันปรารภแล้ว  

 

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๑

อารพฺภ

ทรงปรารภแล้ว

อา+รภฺ+ตูนาทิ( ภฺ+ตูนาทิ เป็น พฺภ)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๑

อารภึสุ  

เริ่มแล้ว

อ+รภ(ปรารภ)+อุ ํ (อัช. ม-พหุ, อุ ํ เป็น อึสุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

อารมฺมณโต    

โดยความเป็นอารมณ์

 

 

 ๔/๖-๔

อาโรจยึสุ

กราบทูลแล้ว

อา+รุจ(ชอบใจ)+ณย+อุ ํ (พฤทธิ์ อุ เป็น โอ ลบ ณ)

อาขยาต

 ๔/๖-๓

อาโรจิตํ

กราบทูลแล้ว  

กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๔

อาโรจิตนฺติ

 

อาโรจิตํ+อิติ

อิติ กิริยา

 ๔/๖-๔

อาโรจิเต

กราบทูลแล้ว

 

กิริยา(ส.)

 ๔/๖-๕

อาโรปิต

ยกขึ้นแล้ว

อา+ รุป+อิ+ต

กิริยาวิเสสนะ

 ๔/๖-๕

อาโรปิตํ

ยกขึ้นแล้ว

อา+รุป+ต(ลง อิ หน้า ต) สกัมมธาตุ

วิเสสนะ(ทุ.)

 ๔/๖-๓

อาโรปิตนิยาเมเนว

 

อาโรปิต+นิยาเมเนว

สนธิ

 ๔/๖-๕

อาโรปิตสญฺญาย

ด้วยสัญญา(อันบุรุษ)ผู้เป็นบัณฑิตยกขึ้นแล้ว

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๕

อาโรปิเตน

ผู้–อัน..-ยกขึ้นแล้ว

อา+รุป+อิ+ต(กัมมวาจก)

คุณนาม(ต.)

 ๔/๖-๕

อาโรเปสิ

ยกขึ้นแล้ว   

อา+รุป+เณ+อี(อัช. ,ป-อ ,รัสสะ อี, ลง ส อาคม)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

อาโรเปหิ

จงยกขึ้น  

อา+รุป(ปลูก, งอก)+เณ+หิ (ปัญจมี ม-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

อาโรหติ   

ย่อมเสด็จขึ้น

อา+รุห(ขึ้น, งอก)+ติ  (วัตตมา ป-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

อาวชฺเชตฺวา

ทรงใคร่ครวญแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

อาวาสํ

ซึ่งอาวาส

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๒

อาวิญฺชนรชฺชุฏฺฐาเน  

ในที่แห่งเชือกเป็นเครื่องชัก

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๕

อาสนปริยนฺเต

ในที่สุดรอบแห่งอาสนะ

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๑

อาห

กล่าวแล้ว

พรู+อ  (ปโรกขา. ป- เอก, พรู เป็น อาห )

อาขยาต

 ๔/๖-๑

อาหจฺจ

จรด

 

กิริยาวิเสสนะ

 ๔/๖-๕

อาหร

จงนำมา

อาหร + หิ(ปัญจมี. ม-เอก, ลบ หิ)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

อาหรนฺตา

เมื่อนำมา

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

อาหราติ

 

อาหร + อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๕

อาหราหิ

จงนำมา

อาหร + หิ(ปัญจมี. ม-เอก, ทีฆ หน้า หิ)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

อาหริตฺวา

นำมาแล้ว

อา+หรฺ+อิ อาคม+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

อาหเรยฺยาถาติ

 

อาหเรยฺยาถ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๕

อาหํสุ

กล่าวแล้ว

อาห+อุ ํ  (อัช. ป.-พหุ., อุ ํ เป็น อํสุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

อาหารชรูปวเสน  

ด้วยอำนาจแห่งรูปอันเกิดแต่อาหาร

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๕

อาหารมตฺตํ

สักว่าอาหาร

อาหาร+มตฺต   

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๑

อาหิณฺฑิตฺวา

เที่ยวไปแล้ว

อา+หิฑิ+(นิคคหิต อิ)+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

อิก

ผู้ขวนขวาย

 

คุณนาม

 ๔/๖-๕

อิจฺฉนฺติ

ย่อมปรารถนา

อิสฺ(ปรารถนา)+อ+อนฺติ  (วัตตมานา. ป-พหุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

อิจฺฉิติจฺฉิตฏฺฐานํ

สู่ที่-   ทั้งปรารถนาแล้ว

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

อิตราปิ  

 

อิตรา+อปิ

สนธิ

 ๔/๖-๔

อิตโร

นอกนี้

 

นิบาต

 ๔/๖-๕

อิติ

ว่า...ดังนี้

 

ปัจจัย

 ๔/๖-๑

อิติปิ

แม้เพราะเหตุนี้

อิติ+อปิ

นิบาต

 ๔/๖-๔

อิโต

จากที่

 

ปัจจัย

 ๔/๖-๕

อิทํ

นี้

 

สัพพนาม

 ๔/๖-๕

อิทญฺจิทญฺจ

นี้ด้วย ๆ

อิทํ+จ+อิทํ+จ

นิบาต

 ๔/๖-๔

อิทญฺจิทญฺจาติ  

 

อิทญฺจิทญฺจ+อิติ

อิติ นิบาต

 ๔/๖-๔

อิทนฺติ

 

อิทํ+อิติ

อิติ สัพพนาม

 ๔/๖-๕

อิทนฺนาม

ชื่อนี้

อิทํ+นาม  

สนธิ

 ๔/๖-๕

อิทานิ

ในกาลนี้

อิ(นี้)+ทานิ(ในกาล)

ปัจจัย

 ๔/๖-๑

อิทาเนว

ในกาลนี้  นั่นเทียว

อิทานิ+เอว

สนธิ

 ๔/๖-๑

อิทฺธิมยปตฺตจีวรํ

บาตรและจีวรอันสำเร็จแล้ว ด้วยฤทธิ์

 

นาม (ป.)

 ๔/๖-๔

อิทฺธิมยปตฺตจีวรนฺติ

 

อิทฺธิมยปตฺตจีวรํ+อิติ

อิติ นาม

 ๔/๖-๔

อิทฺธิมยปตฺตจีวราคมนํ

การมาแห่งบาตรและจีวร อันสำเร็จแล้วด้วยฤทธิ์

 

นาม (ป.)

 ๔/๖-๔

อิทฺธิมยปตฺตจีวราคมนนฺติ  

 

อิทฺธิมยปตฺตจีวราคมนํ+อิติ

อิติ นาม

 ๔/๖-๔

อิธ

ใน..นี้

 

ปัจจัย

 

อิเธกจฺโจ

 

อิเธ  (นี้) + กจฺโจ (บางคน)

สนธิ

 ๔/๖-๕

อิเธว

 

อิธ(นี้)+เอว

สนธิ

 ๔/๖-๔

อิมํธมฺมเทสนํ

ซึ่งพระธรรมเทศนา นี้

อิมํ+ ธมฺมเทสนํ

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๑

อิมสฺมึ  พุทฺธุปฺปาเท

ในกาลเป็นที่เสด็จอุบัติแห่งพระพุทธเจ้า นี้

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๕

อิมสฺส

นี้  

อิม ศัพท์  ปุง/นปุง

สัพพนาม(จ. /ฉ.)

 ๔/๖-๑

อิมสฺสาหํ

 

อิมสฺส+อหํ

สนธิ

 ๔/๖-๑

อิเม

เหล่านี้

ปุง พหุ

สัพพนาม(ปจ.)

 ๔/๖-๔

อิเมสํ

เหล่านี้

ปุง พหุ

สัพพนาม(จ., ปัญ)

 ๔/๖-๔

อิริยาปโถ

อ. อิริยาบถ  

 

นาม (ป.)

 ๔/๖-๕

อิสฺสริยํ

ความเป็นใหญ่

นปุ ํ

นาม (ป.)

 ๔/๖-๔

อิสฺสริยวเสน

ด้วยอำนาจแห่งความเป็นใหญ่

 

สนธิ

 ๔/๖-๕

อุคฺโฆเสสิ

ป่าวร้องแล้ว

อุ+ฆุส(กึกก้อง)+เณ+อี+ส(อัช. ป.-เอก, รัสสะ อี ลง ส อาคม,อุ เป็น โอ ซ้อน ค หน้าธาตุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

อุจฺจินาติ

ย่อมเลือกเก็บ  

อุ+จิ(สั่งสม)+นา+ติ (วัตตมา ป-เอก, ซ้อน จฺ หน้า ธาตุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

อุจฺฉิฏฺฐภตฺตํ  

ซึ่งภัตรอันเป็นเดน

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

อุชุ ํ

ให้ตรง  

 

กิริยาวิเสสนะ(ทุ.)

 ๔/๖-๕

อุฏฺฐหิ    

ตกแล้ว (ตั้งขึ้นแล้ว)

อุ(ขึ้น)+ฐา(ตั้งกลายเป็น ฏฺฐ) +ห+อี  (อัช.ป-เอก รัสสะ อี)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

อุฏฺฐหิตฺวา

ลุกขึ้นแล้ว

อุ(ขึ้น)+ฐา(ตั้งกลายเป็น ฏฺฐ) +ห+ตฺวา  (อัช.ป-เอก รัสสะ อี)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

อุฏฺฐหึสุ

 ตั้งขึ้นแล้ว

อุ+ฐา+อุ ํ(อัช. ป-พหุ,  , อุ เป็น อึสุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

อุฏฺฐายาสนา

เสด็จลุกขึ้นแล้ว จากอาสนะ

อุฏฺฐ+ตฺวา+อาสน

สมาส

 ๔/๖-๕

อุณฺหาการํ  

ซึ่งอาการอันร้อน

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

อุตฺตมปุริสา

เป็นบุรุษผู้สูงสุด

อุตฺตม+ปุริสา (พหุ)

คุณนาม วิกติกัตตา (ป.)

 ๔/๖-๓

อุตฺตริ   

เสด็จข้ามขึ้นแล้ว            

 

กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๔

อุทกปิฏฺเฐ

บนหลังแห่งน้ำ

อุทก+ปิฏฺเฐ

นาม (ส.)

 ๔/๖-๔

อุทานภาวํ  

ซึ่งความเป็นคืออันเปล่ง

อุ+ปทฺ+ต(ต เป็น นฺน ลบ ทฺ ซ้อน ปฺ)    +ภาวํ

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

อุทาเนติ

ย่อมเปล่ง  

อุทาน+เณ+ติ (วัตตมา ป-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

อุทุกฺขลสาลํ   

สู่โรงแห่งครกกระเดื่อง

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

อุทฺทานานิ

ซึ่งพวง ท.

พหุ

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

อุทฺทิสฺส

เจาะจง    

อุทิสฺ+ตฺวา (ตฺวา เป็น ย, สฺ+ย เป็น สฺส)

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

อุปกปฺปนกํ

อันเข้าไปสำเร็จ

 

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๕

อุปฏฺฐ

บำรุง

อุป+ฐา (ตั้งอยู่)+ห

อาขยาต

 ๔/๖-๔

อุปฏฺฐเปตฺวา

เข้าไปตั้งไว้แล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

อุปฏฺฐหิสฺสามิ

จักบำรุง

อุป+ฐา(ตั้งอยู่)+ห+อิ อาคม +สฺสามิ   (ภวิสสันติ. ม-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

อุปฏฺฐหึสุ ํ

บำรุงแล้ว  

อุป+ฐา(ตั้งอยู่)+ห อาคม+อุ ํ  (อัช. ป-พหุ., อุ ํ เป็น อึสุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

อุปฏฺฐากกุลํ

สู่ตระกูลแห่งอุปัฏฐาก

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๕

อุปฏฺฐากกุเล

ในตระกูลแห่งอุปัฏฐาก

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๕

อุปฑฒุปฑฺฒํ   

ทั้งเข้าไปกึ่งหนึ่งๆ

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๔

อุปธาเรนฺโต  

ทรงตรวจดูอยู่

อุป+ธาร(ทรงไว้)+เณ+อนฺต+สิ นาม

กิริยาในระหว่าง(ป.)

 ๔/๖-๑

อุปเนติ

ย่อมนำเข้าไป

อุป+นี(นำไป)+อ+ติ

อาขยาต

 ๔/๖-๔

อุปวเน

ในป่าใกล้

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๕

อุปสงฺกมิตฺวา

เสด็จเข้าไปเฝ้าแล้ว

อุป+สํ+กมฺ+อิ+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

อุปาเยน

โดยอุบาย

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๔

อุปฺปชฺชติ

ย่อมเกิดขึ้น  

อุป+ปทฺ(เกิดขึ้น)+ย+ติ   (วัตตมานา. ป-เอก)

อาขยาต

 ๔/๖-๔

อุปฺปชฺชิ  

เกิดขึ้นแล้ว

อุป+ปท(ถึง)+ย+อี(อัช ป-เอก,  ท+ย เป็น ชช, รัสสะ อี)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

อุปฺปนฺนํ

อันเกิดขึ้นแล้ว

อุปฺปนฺน(นามกิตก์  ต ปัจจัย) นปุง

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๔

อุปฺปนฺนนฺติ

 

อุปฺปนฺนํ+อิติ

อิติ คุณนาม

 ๔/๖-๔

อุปฺปนฺนภาวํ

ซึ่งความที่ แห่ง...เกิดขึ้นแล้ว (หนุน ฉ.)

อุป+ต +ปน+ภาว

สมาสธิ นาม(ทุ.)

 ๔/๖-๔

อุปฺปนฺนสุขโสมนสฺโส

เป็นผู้มีสุขและโสมนัสอันเกิดขึ้นแล้ว

 

วิกติกตตา(ป.)

 ๔/๖-๕

อุปฺปนฺเนหิ   

อันเกิดขึ้นแล้ว

พหุ.

นาม (ต.)

 ๔/๖-๑

อุปฺปนฺโน

เกิดขึ้นแล้ว

อุป+ต

กิริยาคุมพากย์

 ๔/๖-๔

อุปฺปนฺโนติ

 

อุปฺปนฺโน+อิติ

อิติ กิริยา

 ๔/๖-๔

อุปฺปาเทสินฺติ

 

อุปฺปาเทสึ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๕

อุปฺปาเทสึ

ยัง..ให้เกิดขึ้นแล้ว

(อัช. ป-พหุ , อุ ํ เป็น อึสุ, เหตุกัตตุ.)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

อุมฺมาเร     

ที่ธรณี

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๕

อุยฺโยเชตฺวา

ทรงส่งไปแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

อุยฺโยเชสิ  

ทรงส่งไปแล้ว

อุ+ยุช(ประกอบ)+เณ+อี(อัช. ,ป-อ ,รัสสะ อี, ลง ส อาคม)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

อุสุกาเร

ผู้กระทำ ซึ่งลูกศร

พหุ

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๕

อุสฺสาหปฺปตฺโต

ผู้ถึงแล้วซึ่งความอุตสาหะ

อุสฺสาห+ ปตฺโต

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๕

อุฬุมฺโป

แพ

 

นาม (ป.)

 ๔/๖-๔

เอกจฺจสฺส

คนใดคนหนึ่ง

เอก+กสฺส

สนธิ

 ๔/๖-๕

เอกโตว

อันโดยความเป็นเดียวกันเทียว

เอกโต+ว

นิบาต

 ๔/๖-๔

เอกทิวสํ

ในวันหนึ่ง

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๑

เอกมนฺตํ

ณ ที่สุดแห่งหนึ่ง

 

นาม (ส.)

 ๔/๖-๕

เอกมฺปิ   

แม้คนหนึ่ง

เอก ํ + อปิ

สังขยา, นิบาต

 ๔/๖-๓

เอกวารํ

สิ้นวาระหนึ่ง

 

นาม (ทุ.)

 ๔/๖-๔

เอกวีสติอเนสนาปเภเท

อันต่างด้วยการแสวงหาอันไม่สมควร ๒๑ อย่าง

เอกวีสติ+อเนสนา+ปเภเท(พหุ.)

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๓

เอกสฺส

คนหนึ่ง

 

อาขยาต

 ๔/๖-๕

เอเกกกุลโต

จากตระกูลตระกูลหนึ่ง ๆ  

เอก+เอก+กุล+โต(ปัจจัยท้ายนาม)

ปัจจัย

 ๔/๖-๔

เอเกกสฺส  

รูปหนึ่ง ๆ

เอก+เอก+อสฺส

สนธิ  สังขยา (จ.)

 ๔/๖-๔

เอตทโหสิ  

 

เอตํ +อโหสิ  

สนธิ

 ๔/๖-๕

เอตนฺติ

 

เอตํ+อิติ    

อิติ สัพพนาม

 ๔/๖-๕

เอตฺตเก

มีประมาณเท่านี้

 

นิบาต

 ๔/๖-๕

เอตฺตเกน

มีประมาณเท่านี้

 

นาม (ต.)

 ๔/๖-๔

เอตฺถ

ใน..นี้

 

ปัจจัย

 ๔/๖-๔

เอเตเนว

 

เอเตน(ต.วิภัตติ) +เอว

สนธิ

 ๔/๖-๔

เอถ

จงมาเถิด

 

อาขยาต

 ๔/๖-๔

เอวํ

อย่างนี้, ด้วยประการฉะนี้

 

นิบาต

 ๔/๖-๑

เอว

นั่นเทียว

 

นิบาต

 ๔/๖-๑

เอวมกาสิ       

 

เอวํ+อกาสิ

สนธิ

 ๔/๖-๔

เอวมาห  

 

เอวํ+อาห  

สนธิ

 ๔/๖-๕

เอวรูเป

มีอย่างนี้เป็นรูป

เอว+รูเป(พหุ)

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๑

เอโสติ 

 

เอโส  + อิติ

อิติ สัพพนาม

 ๔/๖-๕

เอหิ

จงมา, จงมาเถิด

อิ (ไปถึง)+ หิ (ปัญจมี ม-เอก, อิ เป็น เอ)

อาขยาต

 ๔/๖-๕

เอหีติ

 

เอหิ+อิติ

อิติ อาขยาต

 ๔/๖-๕

เอฬมูคา

ผู้ทั้งหนวกทั้งใบ้

พหุ

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๕

เอฬมูคาปิ   

แม้ผู้ทั้งหนวกทั้งใบ้

เอฬ(หนวก+มูค(ใบ้)+อปิ   

สนธิ

 ๔/๖-๕

โอกิราเปสิ

ยัง..ให้เกลี่ยลงแล้ว

โอ+กีร(เรี่ยราย)+ณาเป+อี  (อัช.  ป-เอก, รัสสะ อี  ลง ส อาคม,เหตุกัตตุ ณาเป ปัจจัย )

อาขยาต

 ๔/๖-๕

โอคจฺฉติ

ย่อมลงไป

 

อาขยาต

 ๔/๖-๕

โอตริตฺวา

ข้ามลงแล้ว

โอ+ตริ+ตฺวา

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๔

โอตาเรตฺวา

ให้ข้ามลงแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

โอนตสรีโร

ทรงมีพระสรีระอันน้อมลงแล้ว

โอ+นม+ต(ลบ มฺ) +สรีโร

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๔

โอนมิตฺวา

ย่อมไม่ทรงน้อมลง

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

โอผุนาติ

ย่อมฝัด

 

อาขยาต

 ๔/๖-๕

โอภาโส

แสงสว่าง

 

นาม (ป.)

 ๔/๖-๔

โอภาโส

เป็นแสงสว่าง

 

วิกติกัตตา(ป.)

 ๔/๖-๔

โอโลเกตฺวา

แลดูแล้ว

 

กิริยาในระหว่าง

 ๔/๖-๕

โอวทถ

จงกล่าวสอน

โอวท+ถ(ปัญจมี. ม-พหุ)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

โอวทนฺโต

ผู้กล่าวสอนอยู่

โอวท+อนฺต+สิ นาม

คุณนาม(ป.)

 ๔/๖-๑

โอวทิ

กล่าวสอนแล้ว  

โอ+วท+อี(อัช. ป-เอก., รัสสะอี)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

โอวเทยฺย

พึงกล่าวสอน    

โอ+วท+เอยฺย(สัตตมี ป-เอก.)

อาขยาต

 ๔/๖-๑

โอวเทยฺยานุสาเสยฺย

พึงกล่าวสอน    พึงตามสอน  

โอวเทยฺย + อานุสาเสยฺย

อาขยาต

 ๔/๖-๑

โอวาทกฺขํ

ผู้อดทนต่อโอวาท

 

คุณนาม(ทุ.)

 ๔/๖-๑

โอวาทกฺขมเมว  

ผู้อดทนต่อโอวาท นั่นเทียว

โอวาทกฺขํ+เอว  

สนธิ

 ๔/๖-๑

โอวาทนฺติ

 

โอวาทํ+อิติ

อิติ นาม

 ๔/๖-๕

แก้ไขล่าสุด (วันพุธที่ 22 กรกฏาคม 2015 เวลา 15:21 น.)